Marka koruma nedir? Tescilden sonra markayı korumanın katmanları

Marka koruma, TÜRKPATENT tescilinden doğan hakkı sahada ve internette uygulatabilmektir. Tescil, izleme, ürün doğrulama, izlenebilirlik ve yaptırım katmanlarını anlatıyoruz.

Marka koruma, markanın tescilden doğan hakkını kâğıt üzerinde bırakmayıp sahada ve internette uygulatabilmektir. Temel, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) kapsamında Türk Patent ve Marka Kurumu'na (TÜRKPATENT) yapılan tescildir. Tescilden sonra koruma; yeni başvuruları ve internetteki kullanımları izlemekle, gerçek ürünü sahtesinden ayırt edebilmekle ve ihlale doğru yoldan yanıt vermekle sürer.

Türkçe aramada "marka koruma" çoğu zaman "marka tescili" anlamında kullanılır. Bu yazı tescili temel alıyor ve ardından gelen katmanları anlatıyor. Tescil başvurusunu marka vekilleri ve avukatlar yürütür; Spectrace bir hukuk bürosu değildir, tescil başvurusu yapmaz ve hukuki işlem başlatmaz. Bizim alanımız, ürün fabrikadan çıktıktan sonraki kısımdır.

Marka koruma ile marka tescili aynı şey mi?

Değil, ama biri olmadan diğeri olmaz. SMK 7. maddenin ilk fıkrası açıktır: Kanunla sağlanan marka koruması tescil yoluyla elde edilir. Tescil, markanın kime ait olduğunu ve hangi mal ya da hizmetleri kapsadığını resmî olarak belirler. Platform şikâyeti, gümrük başvurusu ve dava bu belgeye dayanır.

Tescil ise kendi kendine işlemez. TÜRKPATENT bir marka başvurusunu önceki bir markayla karıştırılma ihtimali yönünden ancak itiraz üzerine inceler (SMK 6/1). Pazaryerinde sahte ürün satan bir satıcının ise marka başvurusu yapması gerekmez; ürünü doğrudan satışa koyabilir. Bu yüzden tescilden sonra markanın ne olup bittiğini görmesi ve harekete geçmesi gerekir. Marka koruma, tescilin üzerine kurulan bu işlerin toplamıdır.

Günlük dilde sık geçen "marka patenti" ifadesi de bu karışıklığın parçasıdır. Kanunda marka ve patent ayrı haklardır: marka, mal ve hizmetleri ayırt eden işareti korur; patent ise yeni, buluş basamağı içeren ve sanayiye uygulanabilir buluşlara verilir (SMK 82).

Tescil hangi hakları verir?

SMK 7. maddeye göre marka tescilinden doğan haklar yalnızca marka sahibine aittir. Marka sahibi, izni olmadan yapılan şu kullanımların önlenmesini isteyebilir:

  • tescilli markayla aynı işaretin, tescil kapsamındaki mal ya da hizmetlerde kullanılması,
  • aynı ya da benzer işaretin, aynı ya da benzer mal ve hizmetlerde karıştırılma ihtimali yaratacak biçimde kullanılması,
  • Türkiye'de tanınmış bir markanın itibarından haksız yarar sağlayacak ya da ona zarar verecek kullanımlar.

Kanun bu kullanımların biçimlerini de sayar: işaretin mala ya da ambalaja konulması, bu malların satışa sunulması ya da stoklanması, ithal ya da ihraç edilmesi, reklamlarda kullanılması. İnternet için özel bir bent vardır: işaretin, kullanan kişinin buna hakkı ya da meşru bağlantısı olmadan, internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı, yönlendirici kod, anahtar sözcük ya da benzeri biçimlerde kullanılması da yasaklanabilir (SMK 7/3-d). Bu haklar üçüncü kişilere karşı marka tescilinin yayım tarihinden itibaren ileri sürülebilir (SMK 7/4).

Koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemlerle yenilenir. Yenileme, sürenin bitiminden önceki altı ay içinde yapılır; kaçırılırsa bitişten sonraki altı ay içinde ek ücretle yapılabilir (SMK 23). Tescilden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan ciddi biçimde kullanılmayan markanın iptaline karar verilebilir; markanın yalnızca ihracat amacıyla mal ya da ambalaj üzerinde kullanılması da kullanım sayılır (SMK 9).

Tescilsiz marka korunur mu?

Sınırlı ölçüde. Önceden kullanılan tescilsiz bir işaretin sahibi, sonradan yapılan bir başvuruya itiraz edebilir (SMK 6/3). Ticari hayatta dürüstlük kuralına aykırı davranışlar Türk Ticaret Kanunu'nun haksız rekabet hükümleriyle de ele alınabilir (TTK 54 ve 55). Ancak uygulamadaki birçok araç tescil ister:

  • SMK 30. maddedeki ceza hükümlerinin uygulanması için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır (SMK 30/5).
  • Pazaryerine yapılan şikâyet, hak sahibinin fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline dair bilgi ve belgeye dayanmalıdır (6563 sayılı Kanun 9/3). Marka hakkı tescille doğduğu için bu belgenin başında tescil belgesi gelir.
  • Ticaret Bakanlığı'na yapılan gümrük koruma başvurusuna, korunması istenen hakka ait tescil belgesi eklenir.

Tescilsiz bir işaretle hangi yolun açık olduğunu marka vekili ya da avukat değerlendirir. Pratik sonuç şudur: ihlali beklemeden başvuruyu yapmak, sonraki bütün adımların ön koşuludur.

Tescilden sonra koruma hangi katmanlardan oluşur?

Aşağıdaki tablo, tescilden sonraki işleri ve her birini kimin yürüttüğünü gösteriyor. Katmanlar birbirinin yerine geçmez; her biri farklı bir riski görür.

KatmanNe yapılırKim yürütür
Tescil ve sicilBaşvuru, sınıf seçimi, yenileme, yurt dışı tescilMarka vekili ya da avukat
Bülten ve sicil izlemeBenzer yeni başvuruları görmek, iki aylık itiraz süresini kaçırmamakMarka vekili
Online izlemePazaryeri, sosyal medya, reklam, alan adı ve uygulama mağazalarındaki kullanımları tespit edip kanıtlamakMarka ekibi, izleme platformu
Ürün üzerinde doğrulamaGerçek ürünü sahtesinden ayıran bir işareti ambalaja koymak ve okutmakMarka ekibi, doğrulama sağlayıcısı
İzlenebilirlikÜrünün ya da partinin hangi kanaldan geçtiğini kayıttan görmekMarka ekibi, seri kod sağlayıcısı
YaptırımPlatform şikâyeti, gümrük başvurusu, ihtarname, dava, ceza şikâyetiMarka ekibi ve avukatı; kararı platform, gümrük ya da mahkeme verir

Bülten ve sicil izleme

Bültende yayımlanan bir marka başvurusuna yayım tarihinden itibaren iki ay içinde itiraz edilebilir (SMK 18/1). Benzer bir başvuruyu bu süre içinde görmek, ileride bir ürün piyasaya çıktığında yaşanacak uyuşmazlığı baştan önler. Bu iş genellikle marka vekillerince yürütülür ve yalnızca sicili kapsar. İnternetteki ilanları izlemekle karıştırılmamalıdır; farkı Authex'in online izleme ile bülten izlemesi yazısında ayrıntılı anlatılıyor.

Pazaryeri, sosyal medya, reklam ve alan adı izleme

Online izleme, markanın pazaryerlerinde, sosyal medya hesaplarında, arama ve sosyal medya reklamlarında, alan adlarında ve uygulama mağazalarında nasıl kullanıldığını düzenli olarak tarar ve bulguyu tarihli olarak kayda alır. Kanalların birbirinden farkını sahte ilanlar ve kanal haritası yazısında anlattık.

Authex bu katmanda çalışır. Türkiye'de 14 pazaryeri ve ilan platformunu, yurt dışında 100'den fazla pazaryeri ve ülke mağazasını; Instagram, TikTok, Facebook, X, YouTube ve LinkedIn olmak üzere 6 sosyal medya platformunu ve 7 uygulama mağazasını izler. Marka için 9, patent için 10 ofisin kayıtlarına da bakar. Her ihlal için kanıt dosyasını ve platform şikâyeti için bir taslağı hazırlar; şikâyeti iletme kararını ve gönderimi markanın ekibi ya da avukatı yapar.

Ürün üzerinde doğrulama

İlan izlemek, ürünün kendisinin gerçek olup olmadığını söylemez. Bir satıcı "ürün orijinal" diye itiraz ettiğinde ya da bir müşteri elindeki ürünü sorduğunda, cevabı ürünün üzerindeki doğrulanabilir bir işaret verir. Grafex, mevcut ambalaj tasarımına gözle görülmeyen bir dijital imza ekler; ambalaj mevcut hatta basılır ve akıllı telefondaki mobil uygulamayla doğrulanır. Bir doğrulama düzeninin hangi parçalardan oluştuğunu ürün doğrulama sistemi yazısında, yöntemlerin farkını ürün doğrulama yöntemleri yazısında anlattık.

İzlenebilirlik

Bazı sorunlar sahte üründen değil, gerçek ürünün planlanmayan bir kanala kaymasından doğar. Bunu görmek için ürünün ya da partinin hangi noktadan geçtiğinin kaydı gerekir. Tagvex, her ürüne ya da partiye kopyalanmaya dirençli bir kod verir, her el değişimini kaydeder ve tekrarlanan ya da beklenmedik konumdan gelen okumayı işaretler. Kavramı izlenebilirlik nedir yazısında, kanal sapmasını gri pazar yazısında anlattık.

Yaptırım

İzleme ve doğrulama bir bulgu üretir. Bu bulguya nasıl yanıt verileceğine markanın ekibi ve avukatı karar verir. Başlıca yollar şunlardır:

  • Pazaryeri şikâyeti. 6563 sayılı Kanun'un 9/3 maddesi, hak sahibinin bilgi ve belgeye dayanan şikâyeti üzerine pazaryerinin ürünü yayından kaldırmasını, satıcının belgeli itirazı üzerine de yeniden yayımlamasını düzenler.
  • Gümrük başvurusu. Ticaret Bakanlığı'na elektronik olarak yapılan başvuruyla ihlal eden eşya sınırda durdurulabilir.
  • Mahkeme. SMK 149. madde tecavüzün tespiti, önlenmesi, durdurulması ve tazminat gibi talepleri, SMK 159. madde ihtiyati tedbiri düzenler.
  • Ceza şikâyeti. SMK 30. madde, Türkiye'de tescilli markalar için ceza yolunu açar; soruşturma şikâyete bağlıdır (SMK 30/6).

Adımların sırasını ve her adımda istenen belgeleri markam ihlal ediliyor yazısında, hukuki ve teknik yolların birlikte kurulmasını taklit ürünle mücadele yazısında anlattık.

Marka korumaya nereden başlanır?

  1. Tescili kontrol edin. Markanın hangi sınıflarda ve hangi ülkelerde tescilli olduğunu, yenileme tarihlerini ve satılan ürünlerin bu kapsama girip girmediğini marka vekilinizle gözden geçirin.
  2. Riski sıralayın. Hangi ürünün en çok kopyalandığını, hangi kanalda sorun görüldüğünü ve sahte ürünün kime zarar verebileceğini listeleyin. Bu envanteri marka korumanın başladığı yer yazısında anlattık.
  3. Görünürlük kurun. Bülten izlemesini vekilinize, internetteki ilanları bir izleme düzenine bağlayın.
  4. Ürünü ayırt edilebilir kılın. En riskli ürünlerden başlayarak ambalaja doğrulanabilir bir işaret ya da seri kod ekleyin.
  5. Yanıt kuralını yazın. Bir bulgu geldiğinde kimin değerlendireceğini, avukatın ne zaman devreye gireceğini ve hangi kanıtın toplanacağını önceden belirleyin.

Katmanların birlikte nasıl çalıştığını sahteciliğe karşı çözümler yazısında, terimleri marka koruma sözlüğünde bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Marka koruma ile marka tescili arasındaki fark nedir?

Tescil, TÜRKPATENT'ten alınan ve markanın kime ait olduğunu gösteren haktır. Marka koruma ise bu hakkı uygulatmak için yapılan işlerin bütünüdür: yeni başvuruları ve internetteki kullanımları izlemek, ürünü doğrulanabilir kılmak ve ihlale platform, gümrük ya da mahkeme yoluyla yanıt vermek.

Marka tescili ne kadar süre korur?

SMK 23. maddeye göre başvuru tarihinden itibaren on yıl korur ve onar yıllık dönemlerle yenilenebilir. Yenileme, sürenin bitiminden önceki altı ay içinde ya da bitişten sonraki altı ay içinde ek ücretle yapılır.

Türkiye'deki tescil yurt dışında da korur mu?

Hayır. Tescilden doğan haklar yalnızca tescilin yapıldığı ülkede koruma sağlar; yurt dışında koruma için o ülkelerde ya da Madrid Sistemi üzerinden başvuru yapılır. İhracatçılar için bu konuyu AB gümrüğü verisi yazısında ele aldık.

Yalnızca online izleme yeterli mi?

Ürünün kendisi de risk altındaysa yetmez. Online izleme ilanı görür, ama elinize geçen ürünün gerçek olup olmadığını söylemez; gerçek ürünün yanlış kanala kaymasını da tek başına göstermez. Bu yüzden izleme ürün üzerinde doğrulama ve izlenebilirlikle birlikte kurulabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir durumda marka vekili ya da avukattan destek alınmalıdır.

Kaynaklar

marka korumamarka tescilimarka izlemeürün doğrulamaizlenebilirliksmk

Görüşme talebi

Ürününüz için doğru çözüm, ihtiyaç analiziyle belirlenir.

İlk görüşmede ürün, satış kanalları ve karşılaşılan riskler değerlendirilir; bu değerlendirmeye uygun doğrulama yöntemi önerilir.

Görüşme talep edin