Sahte ürün çoğu zaman alıcıya bir ilan, gönderi ya da reklam olarak ulaşır ve bu üç kanal birbirinden ayrı çalışmaz. Marka sahibi için iş, tek tek ilanları kaldırmaktan önce satışın hangi kanalda başlayıp hangisinde tamamlandığını görmek ve aynı satıcıyı farklı hesaplarda tanıyabilmektir.
OECD ve EUIPO'nun 2025 raporu bu kaymanın lojistikteki karşılığını gösteriyor. Rapora göre sahteciler çevrimiçi platformları ve modern lojistiği meşru ticaretin içine karışmak için kullanıyor ve posta, sahte ürün dağıtımında birinci kanal hâline gelmiş durumda. 2020-21 döneminde el konulan ürünlerin yaklaşık yüzde 60'ı postayla geldi; 10'dan az ürün içeren gönderilerin el koymalar içindeki payı 2017-19'daki yüzde 61'den yüzde 79'a çıktı. Rapor, çoğu zaman "de minimis" ticaret olarak sınıflandırılan küçük paketlerin denetimden kaçtığını ve uygulama kurumlarını zorladığını belirtiyor.
Kanallar birbirine nasıl bağlanır?
Pazaryeri ilanı ürünü satar, sosyal medya alıcıyı bulur, reklam ikisine trafik taşır. Sık görülen bir düzende sahte ürün bir sosyal medya hesabında "outlet" ya da "fabrika çıkışı" diye tanıtılır, satış mesajlaşmada kapanır, aynı fotoğraflar bir pazaryeri mağazasında da durur. Reklam ise çoğu zaman markanın adını ya da görselini kullanarak bu hesaplardan birine yönlendirir.
Bu yüzden kanalları ayrı ayrı izleyen ekipler aynı satıcıyı üç kez, üç ayrı vaka olarak görür. Pazaryerindeki ilanı kaldırmak, sosyal medyadaki hesap açık kaldıkça satışı durdurmaz; reklam hesabı kapanmadıkça yeni ilan trafiği bulur.
AB Dijital Hizmetler Yasası her kanalda ne sağlar?
(EU) 2022/2065 sayılı Dijital Hizmetler Yasası (DSA), 17 Şubat 2024'ten bu yana tüm çevrimiçi platformlara uygulanıyor. Pazaryerleri de sosyal medya platformları da barındırma hizmeti sağlayıcısı sayıldığı için temel kurallar iki kanalda ortaktır:
- Sorumluluk (Madde 6): Hukuka aykırı içerikten fiilen haberdar olan sağlayıcı içeriği hızla kaldırmazsa sorumluluk muafiyetini kaybeder.
- Bildirim ve işlem (Madde 16): Sağlayıcı kolay erişilebilir bir bildirim mekanizması kurar. Bildirimde içeriğin neden hukuka aykırı olduğuna dair yeterli gerekçe, tam URL gibi kesin konum, bildirimi yapanın adı ve e-posta adresi ve iyi niyet beyanı bulunur. Özenli bir sağlayıcının ayrıntılı hukuki inceleme yapmadan hukuka aykırılığı görebileceği bir bildirim, sağlayıcı açısından fiili bilgi doğurur.
- Gerekçe ve itiraz (Madde 17 ve 20): İçeriği kısıtlanan kullanıcıya gerekçe bildirilir; kullanıcı kararı en az altı ay boyunca platformun iç şikâyet sistemi üzerinden itiraz edebilir.
- Güvenilir işaretleyiciler (Madde 22): Dijital Hizmetler Koordinatörlerinin statü verdiği kuruluşların bildirimleri öncelikli ele alınır.
- Kötüye kullanım (Madde 23): Sık sık açıkça hukuka aykırı içerik sağlayan kullanıcıların hizmeti, önceden uyarı yapılarak makul bir süre askıya alınır. Sık sık açıkça dayanaksız bildirim gönderenlerin bildirimlerinin işlenmesi de askıya alınabilir.
Pazaryerlerine özgü bir ek yükümlülük de vardır. Madde 30 uyarınca pazaryeri satıcının adını, adresini, telefon ve e-posta bilgisini, kimlik belgesini, ödeme hesabını ve varsa ticaret sicili bilgisini almak ve satıcıdan yalnızca AB mevzuatına uygun ürün sunacağına dair beyan istemek zorundadır. Sosyal medyada mesajlaşmayla tamamlanan satışta bu düzeyde bir satıcı kaydı yoktur; delil yükünün daha büyük kısmı marka sahibine kalır.
Avrupa Komisyonu'nun 19 Mart 2024 tarihli 2024/915 sayılı Tavsiye Kararı, internette sahte ürün satışına ilişkin mutabakat zaptını imzalayan hak sahiplerini güvenilir işaretleyici statüsüne başvurmayı değerlendirmeye, ekonomik aktörleri de aynı kişinin aynı hakkı tekrar tekrar ihlal ettiğini tespit eden teknik çözümler geliştirmeye davet ediyor.
Türkiye'deki pazaryerleri için dayanak 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 9. maddesidir: hak sahibinin bilgi ve belgeye dayanan şikâyeti üzerine ürün yayımdan kaldırılır, satıcı belgeyle itiraz ederse ürün yeniden yayımlanır. Şikâyet için gereken belgeleri ve yönetmelikteki sürelerin bugünkü durumunu Authex'in pazaryerinde sahte ürün şikâyeti yazısı adım adım anlatıyor.
Hangi delil her kanalda işe yarar?
Kanal değişse de platformun sorduğu soru aynıdır: bu içerik neden hukuka aykırı ve bunu kim, hangi hakka dayanarak söylüyor. Her kanalda kullanılabilecek bir dosyada şunlar bulunur:
- İçeriğin tam URL'si ve platformdaki satıcı, mağaza ya da hesap kimliği
- Tarih ve saat bilgisi taşıyan ekran görüntüleri ve sayfanın arşivlenmiş bir kopyası
- Dayanılan hak: tescil numarası, tescilli sınıflar, gerekiyorsa tasarım ya da telif bilgisi
- İhlalin somut gerekçesi: logo ya da ambalaj taklidi, orijinal ürün fotoğraflarının izinsiz kullanımı, markanın hiç üretmediği bir model
- Mümkünse test alımı ve ürünün orijinalle karşılaştırılması
Kanala göre ağırlık değişir. Pazaryerinde ilan sayfası kalıcıdır ve satıcı kaydı platformdadır; burada belirleyici olan gerekçenin netliğidir. Sosyal medyada hikâye ya da kısa süreli gönderi kaybolabilir, satış mesajda kapanır; delilin içerik yayındayken zaman damgasıyla alınması gerekir. Reklamda ise bildirime reklamverene ait hesap bilgisinin eklenmesi, aynı reklamverenin başka kampanyalarının da incelenmesini sağlar.
Doğruluk da delilin parçasıdır. Madde 23, dayanaksız bildirimlerin bedelini bildirimi yapana yükler. Sahte ürün ile yetkisiz kanaldan satılan orijinal ürün aynı şey değildir: orijinal bir ürünün yeniden satışı, hakkın tükenmesi ilkesi nedeniyle her durumda marka hakkı ihlali oluşturmaz ve ayrı bir hukuki değerlendirme ister. İki vakayı aynı bildirim kalıbıyla göndermek, platform nezdinde güvenilirliği zayıflatır.
Tekrarlayan satıcı nasıl tanınır?
Kaldırılan ilan çoğu zaman başka bir hesapla geri gelir. Tek tek ilanlara bakıldığında bu görünmez; ilanlar arasındaki ortak noktalar kaydedildiğinde görünür olur. İzlenecek bağlar şunlardır: aynı ürün fotoğrafları, aynı açıklama metinleri, aynı iletişim bilgileri, aynı gönderim adresleri, aynı ödeme yöntemleri. Bu bağlar kanal sınırını da aşar: pazaryeri mağazasındaki telefon numarası bir sosyal medya hesabının profilinde, aynı fotoğraf bir reklamda çıkabilir.
Bağlantılar belgelendiğinde, Madde 23 kapsamında hesap düzeyinde askıya alma talebi somut bir dayanağa kavuşur ve pazaryerinin Madde 30 uyarınca tuttuğu satıcı bilgisi hukuki süreçte önem kazanır. Komisyon'un tavsiye kararı da üye devletleri, ticari ölçekte olmayan ihlallerde de mahkemelerin davacının talebi üzerine ilgili bilgilerin açıklanmasına karar verebilmesini sağlamaya davet ediyor.
Ekranda başlayan vaka nerede kapanır?
İlan, iddianın kendisidir; ürünün sahte olduğunu ise ancak ürünün kendisi gösterir. Test alımıyla elde edilen ürün, ambalajında ya da etiketinde doğrulanabilir bir işaret taşıyorsa, ilandaki iddia fiziksel bir sonuçla desteklenir ve satıcının "ürün orijinaldir" itirazı belgeye karşı belgeyle cevaplanır.
Spectrace bu iki tarafı birlikte kurar. Authex pazaryerlerini, sosyal medyayı, dijital reklamları, alan adlarını ve uygulama mağazalarını izler; bulguları kaynak bağlantısı, zaman damgası ve mümkün olduğunda ekran görüntüsüyle belgeler ve önceliklendirir. Test alımıyla gelen ürün Grafex ya da Tagvex ile akıllı telefonla doğrulanır. Bu kayıtlar platform bildirimini ve hukuki başvuruyu destekler; platformun kararının ya da mahkeme sürecinin yerini tutmaz.
Kaynaklar
- EUR-Lex, Regulation (EU) 2022/2065 (Digital Services Act), 2022
- Avrupa Komisyonu, The Digital Services Act, 2026
- EUR-Lex, Commission Recommendation (EU) 2024/915 on measures to combat counterfeiting, 2024
- Mevzuat Bilgi Sistemi, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, 2014
- OECD/EUIPO, Mapping Global Trade in Fakes 2025, 2025


