Geri çağırma, kanal kontrolü ve taklit ürün; gıda ve içecek üreticilerinin öncelikli konuları.
Sektöre bakış
Gıda ve içecek sektöründe ürünün değeri çoğu zaman içeriğinden, menşeinden ve üretim biçiminden gelir. Zeytinyağı, bal, peynir, et ürünleri ve baharat gibi kategorilerde daha ucuz bir bileşenin karıştırılması ya da temel bir özelliğin eksiltilmesi, ambalaja bakarak anlaşılamayan ve tüketiciyi yanıltan bir durumdur. Türkiye'de Tarım ve Orman Bakanlığı, laboratuvar sonucuyla taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen gıdaları firma, marka ve parti bilgisiyle kamuoyuna açıklamaktadır.
Bu tablo marka sahibi için iki riski birlikte getirir: markanın ambalajı taklit edilerek sahte ürün satılması ve tedarik zincirinde bir sorun çıktığında hangi partinin nereye gittiğinin hızla gösterilememesi. Birçok depo, bayi ve perakende noktasına dağılan ürünlerde parti ve teslim kayıtlarının eksiksiz olması, geri çağırma kapsamının doğru belirlenmesini sağlar. Tüketicinin ürünü raf başında doğrulayabilmesi ise markaya duyulan güveni somut bir kanıta dayandırır.
Veriler
2024'te AB'deki 130 zeytinyağı bildiriminden kesin sınır ötesi hile sayılanların payı
Kaynak: Avrupa Komisyonu, Alert and Cooperation Network 2024 Annual Report2023'te AB'de zeytinyağı etiket kontrollerinde uygunsuzluk bulunan oran
Kaynak: Avrupa Komisyonu, Alert and Cooperation Network 2024 Annual Report2025'te AB Uyarı ve İşbirliği Ağı'nda (ACN) oluşturulan toplam bildirim sayısı
Kaynak: Avrupa Komisyonu, Alert and Cooperation Network 2025 Annual ReportRiskler
Her sektörün kendine özgü riski vardır; çözümler bu risklere göre yapılandırılır.
Bakanlığın tanımıyla bir ürüne aynı değeri taşımayan başka bir maddenin katılması ya da temel özelliğini veren öğelerin çıkarılması tağşiş sayılır. Farklı yağların zeytinyağı olarak sunulması veya tereyağında yağ oranının düşürülmesi bunun bilinen örnekleridir.
Tanınmış bir markanın ambalajı kopyalanarak içine düşük nitelikli ürün doldurulabilir. Bu durumda hem tüketici yanıltılır hem de marka, üretmediği bir ürünün sonuçlarıyla karşı karşıya kalır.
Bir partide sorun tespit edildiğinde, o partinin hangi depoya, bayiye ve mağazaya gittiği bilinmiyorsa geri çağırma kapsamı gereğinden geniş ya da eksik tutulur. Bu hem maliyet hem de tüketici güveni açısından risk yaratır.
Ürünler yetkisiz satıcılar, sosyal medya hesapları ve pazar yerleri üzerinden, saklama koşulları bilinmeden satışa çıkabilir. Soğuk zincir gerektiren ürünlerde bu durum bir gıda güvenliği sorununa dönüşebilir.
Çözüm yaklaşımı
Grafex, Tagvex ve Authex tüm sektörlerde birlikte ya da ayrı ayrı kullanılabilir.
Akıllı ambalaj
Ambalaja görünmez bir imza işlenir; kopyası doğrulamayı geçemez.
Grafex sitesi
Görünmez imza zeytinyağı etiketi, peynir ambalajı ya da içecek kutusu gibi mevcut tasarımlara işlenir ve ambalaj mevcut hatta basılır; rafta görünüm değişmez. Bayi, market çalışanı ve tüketici ambalajı mobil uygulamayla okutarak ürünün markanın kendi üretiminden geldiğini doğrular. Kopya ambalajlar bu imzayı taşımadığı için ayrışır.
Güvenli etiket
Her ürüne benzersiz bir numara; üretimden müşteriye her adım kayıt altında.
Tagvex sitesi
Parti ya da birim düzeyindeki numara ürünün hattan çıkışını, depo girişini, distribütör ve mağaza teslimini kayda geçirir. Bir partide sorun çıktığında hangi noktalara ulaştığı kayıtlardan görülebilir ve geri çağırma kapsamı buna göre belirlenir. Beklenmeyen bir konumda ya da tekrar tekrar okutulan kodlar kopyalanmış olabileceğine işaret eder.
Dijital izleme
Dijital kanallardaki marka riskleri tespit edilir, önceliklendirilir ve kanıtıyla aksiyona dönüştürülür.
Authex sitesi
Markanın adını ve ambalaj görsellerini kullanan pazar yeri ilanları, sosyal medya satış hesapları, dijital reklamlar, benzer alan adları ve uygulama mağazaları izlenir. Taklit ya da yetkisiz satış içeren tespitler tarih ve içerikle belgelenir. Kaldırma talepleri iletilir ve sonuçlanana kadar takip edilir; kaldırılan içeriğin yeniden yayına girip girmediği de izlenir.
Örnek senaryo
Zeytinyağı görünmez imzalı etiketle mevcut hatta şişelenir; her koli parti numarasıyla hattan çıkış kaydına girer.
Koliler depo girişinde ve bölge distribütörüne teslimde okutulur; hangi partinin hangi bayiye gittiği kayda geçer.
Market sorumlusu teslim aldığı ürünü mobil uygulamayla okutur; ürünün orijinal olduğunu ve partinin doğru kanaldan geldiğini görür.
Tüketici şişeyi telefonuyla okutarak ürünün markaya ait olduğunu doğrular. Olası bir geri çağırmada partinin ulaştığı satış noktaları kayıtlardan belirlenir.
Mevzuat
Sektörünüzde geçerli ya da yakında yürürlüğe girecek başlıca düzenlemeler.
5996 sayılı Kanun'un 31. maddesinin 6. fıkrası uyarınca, laboratuvar sonucuyla taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen gıdayı üreten ya da ithal eden firmanın adı, ürün adı, markası ve parti ve/veya seri numarası Bakanlıkça kamuoyuna açıklanır. Açıklamanın parti düzeyinde yapılması, işletmelerin kendi partilerini güvenilir biçimde ayırt edebilmesini önemli kılar.
Gıda işletmecilerinin ürünü aldıkları tedarikçiyi ve ürünü teslim ettikleri işletmeleri tespit edebilmesini, piyasaya sunulan gıdanın izlenebilirliği kolaylaştıracak biçimde etiketlenmesini veya tanımlanmasını şart koşar. Bu “bir adım geri, bir adım ileri” ilkesi AB pazarında gıda izlenebilirliğinin temelidir.
2013'ten bu yana Avrupa Komisyonu ile üye devletlerin, İsviçre, Norveç ve İzlanda'nın irtibat birimlerini bir araya getirerek sınır ötesi gıda hilesi vakalarında bilgi paylaşımı ve işbirliği sağlar. Ağın bal, baharat ve çevrim içi satılan gıdalar gibi alanlarda koordineli eylemler yürütmüş olması, bu ürün gruplarındaki riskin göstergesidir.
Bu bölüm bilgilendirme amaçlıdır; güncel yükümlülükler için resmî kaynakları esas alın.
SSS
Hayır. Görünmez imza mevcut ambalaj tasarımına işlenir ve ambalaj mevcut baskı hattında basılır. Ürünün rafta görünümü değişmez.
Tagvex her iki seçeneği de destekler. Yüksek değerli ya da taklide açık ürünlerde birim düzeyi, hızlı dönen ürünlerde parti ya da koli düzeyi tercih edilebilir; seçim ürünün risk düzeyine ve hat yapısına göre ihtiyaç analizinde belirlenir.
Her el değişimi kayda geçtiği için sorunlu partinin hangi depo, distribütör ve mağazalara ulaştığı kayıtlardan görülebilir. Böylece geri çağırma kapsamı tahmine değil kayda dayanır.
Liste Bakanlığın resmi denetimleri ve laboratuvar sonuçlarıyla oluşur; Spectrace bu süreçlerin yerini tutmaz. Ürünlerin parti bazında izlenmesi ise markanın kendi partilerini ve kanallarını açıkça ortaya koymasına ve bir şüphe durumunda kayıtlarını hızla sunmasına yardımcı olur.
Tüketici akıllı telefonundaki mobil uygulamayla ambalajı okutur ve sonucu anında görür. Özel bir cihaz ya da yetki gerekmez; aynı işlemi market çalışanları, bayiler ve denetçiler de yapabilir.
Blog
İlaç Takip Sistemi ve AB Sahte İlaç Direktifi serileştirmeyi nasıl işletiyor, takviye edici gıda ve kozmetik markaları bundan ne öğrenebilir?
9 dk okuma
Gri pazar ve kanal sapması nasıl oluşur, markalara neden zarar verir ve izlenebilirlik verisi bu hareketleri nasıl görünür kılar?
8 dk okuma
Pazaryerleri ve sosyal medyadaki sahte ürün ilanlarına karşı delil toplama, bildirim ve kaldırma süreci ile tekrarlayan satıcılarla mücadele.
8 dk okumaDiğer sektörler
Görüşme talebi
İlk görüşmede ürün, satış kanalları ve karşılaşılan riskler değerlendirilir; bu değerlendirmeye uygun doğrulama yöntemi önerilir.
Görüşme talep edin
