Marka ihlali, tescilli bir markanın ya da ayırt edilemeyecek kadar benzerinin, marka sahibinin izni olmadan ticari olarak kullanılmasıdır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) 29. maddesinde bu fiilleri marka hakkına tecavüz sayar ve taklit olduğunu bildiği ya da bilmesi gerektiği hâlde bu ürünü satanları da kapsama alır. Markanız bir ilanda, bir hesapta ya da sınırdan geçen bir gönderide izinsiz kullanılıyorsa yol bellidir: ne olduğunu ayırt etmek, kanıtı toplamak ve doğru merciye doğru belgeyle gitmek.
Kısaca hangi adımlar izlenir?
- Durumu sınıflandırın. Sahte ürün mü, orijinal ürünün izinsiz satışı mı, benzer bir marka başvurusu mu, yoksa markanızı taşıyan bir hesap ya da alan adı mı?
- Hakkınızı kontrol edin. Tescil belgesini, tescilin kapsadığı sınıfları ve ihlal edilen ürünün bu sınıflara girip girmediğini doğrulayın.
- Kanıtı toplayın. İçerik yayındayken URL'yi, tarihli ekran görüntülerini ve satıcı bilgisini kayda alın; gerekiyorsa test alımı yapın.
- Marka vekili ya da avukatla değerlendirin. Hangi yolun açık olduğuna ve hangi sırayla ilerleneceğine birlikte karar verin.
- Platforma şikâyet edin. Pazaryerinde 6563 sayılı Kanun'un 9/3 maddesindeki şikâyet ve itiraz düzenini kullanın.
- Sınırı kapatın. İthalat riski varsa Ticaret Bakanlığı'na gümrük koruma başvurusu yapın.
- Mahkeme yolunu hazırlayın. SMK 149 kapsamındaki talepler, ihtiyati tedbir ve ceza şikâyeti için dosyayı avukatınızla tamamlayın.
- İzlemeyi sürdürün. Kaldırılan ilanın geri gelip gelmediğini ve aynı satıcının başka hesaplarını takip edin.
İhlalin türünü neden önce ayırt etmeliyim?
Çünkü her türün yolu farklıdır. Sahte ürün, markanızı taşıyan ama sizin üretmediğiniz üründür ve SMK'nın hem hukuk hem ceza hükümleri devreye girer. Orijinal ürünün yetkisiz bir satıcıda bulunması ise başka bir durumdur: SMK 152. maddeye göre hak sahibi ya da onun izniyle piyasaya sunulan ürünlerle ilgili sonraki fiiller hakkın kapsamı dışında kalır. Ürün değiştirilmiş ya da kötüleştirilmişse marka sahibinin itiraz hakkı yine doğar. Bu ayrımı gri pazar ve kanal sapması yazısında ayrıntılı anlattık.
Benzer bir marka başvurusu ise henüz ortada ürün yokken bile önemlidir. SMK 18. maddeye göre bültende yayımlanan bir başvuruya, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde itiraz edilebilir. Bu süreyi kaçırmamak için yeni başvuruları izlemek gerekir; bu hizmeti marka vekilleri verir ve internetteki ilanları izlemekten farklı bir iştir.
Hangi kanıtları toplamalıyım?
Platform şikâyeti, gümrük başvurusu ve dava aynı soruyu sorar: bu içerik neden hukuka aykırı ve bunu kim, hangi hakka dayanarak söylüyor. Bu yüzden kanıt dosyası baştan her üç kullanım için hazırlanır:
- Hak belgesi. TÜRKPATENT tescil belgesi, tescil numarası ve tescilli sınıflar.
- İçeriğin konumu. İlanın, gönderinin ya da reklamın tam URL'si; mağaza, hesap ya da satıcı kimliği.
- Tarihli görüntü. Tarih ve saat bilgisi taşıyan ekran görüntüleri ve sayfanın arşivlenmiş bir kopyası. Hikâye ya da kısa süreli gönderiler kaybolabileceği için bu kayıt içerik yayındayken alınır.
- Satıcı bilgisi. Platformda görünen unvan, iletişim bilgisi, gönderim adresi ve satış sayısı gibi bilgiler.
- İhlalin gerekçesi. Logo ya da ambalaj taklidi, orijinal ürün fotoğraflarının izinsiz kullanımı, markanın hiç üretmediği bir model ya da renk.
- Test alımı. Gerekiyorsa satın alınan ürün, faturası, kargo bilgisi ve ürünün orijinalle karşılaştırması.
- Bağlantılar. Aynı fotoğrafları, telefon numarasını ya da adresi kullanan başka hesaplar.
İçeriğin kalıcılığı tartışma konusu olabilecekse avukatınız, ileride açılacak davada ileri sürülecek bir vakıanın tespiti için Hukuk Muhakemeleri Kanunu 400. maddesine göre mahkemeden delil tespiti isteyebilir. Ekran görüntüsünün ne zaman yeterli olduğunu Authex'in ekran görüntüsü ve kanıt dosyası yazısı ayrıca ele alıyor.
Pazaryerine şikâyet nasıl yapılır?
Türkiye'deki pazaryerleri için dayanak 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 9. maddesinin üçüncü fıkrasıdır. Buna göre pazaryeri, hak sahibinin fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline dair bilgi ve belgeye dayanan şikâyeti üzerine ürünü yayımdan kaldırır ve durumu satıcıya ve hak sahibine bildirir. Satıcı, şikâyetin aksini gösteren bilgi ve belgeye dayanan bir itiraz sunarsa ürün yeniden yayımlanır. Tarafların genel hükümlere göre mahkemeye ve idari mercilere başvurma hakkı saklıdır.
Kanun, şikâyette ve itirazda ilgililerin açık kimlik ve adres bilgilerinin, ürün hakkındaki bilgilerin ve kaldırma ya da yeniden yayımlama gerekçelerinin yer almasını ister. Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik ise usulü 12, 13 ve 14. maddelerde ayrıntılı olarak düzenlemişti:
- Kanal. Şikâyetin pazaryerinin dâhili iletişim sistemi, noter ya da KEP aracılığıyla yapılması (madde 12).
- İçerik. Hak sahipliğini gösteren tescil belgesi; şikâyet edenin ve vekil varsa vekilin bilgileri ile yetki belgesi; ürünün hakkı ihlal ettiğine dair gerekçe ve deliller; ürünün internet adresi; bilgilerin gerçeğe aykırı olması hâlinde doğacak zarardan sorumlu olunduğuna dair beyan; eksik başvurunun işleme alınmaması (madde 12).
- Süre. Ürünün, şikâyetin pazaryerine ulaşmasından itibaren kırk sekiz saat içinde kaldırılması (madde 12).
- İtiraz. Satıcının, ürünün orijinal olduğunu gösteren fatura ya da sözleşme gibi belgelerle itiraz etmesi (madde 13); itirazın haklı olduğu belgelerden açıkça anlaşılırsa ürünün en geç yirmi dört saat içinde yeniden yayımlanması (madde 14).
- Tekrar. Yeni belge sunulmadıkça aynı ürün ve iddia için yapılan şikâyetin yeniden işleme alınmaması; pazaryerinin incelemesinin satıcıdan alınan bilgi ve belgelerle sınırlı olması (madde 14).
Basına yansıyan haberlere göre Danıştay 10. Dairesi Mayıs 2023'te yönetmeliğin 10, 12, 13 ve 14. maddeleri dahil bir dizi hükmünün yürütmesini durdurdu. Bu yüzden yukarıdaki ayrıntıları, 48 ve 24 saatlik süreler dahil, yürürlükteki kurallar olarak değil, şikâyet dosyasını hazırlarken yararlanılacak bir çerçeve olarak okuyun. Yürürlükteki dayanak, 7416 sayılı Kanun'la değişik 6563 sayılı Kanun'un 9/3 maddesidir ve kanunda saatle belirlenmiş bir süre yoktur. Kasım 2026 itibarıyla durdurma kararının kaldırıldığına dair yayımlanmış bir bilgiye rastlamadık; güncel durumu avukatınızla teyit edin.
Pratik sonucu şudur: şikâyetin gücü ilk gün sunulan dosyadır. Satıcının "ürün orijinal" itirazına karşı elinizde test alımı ya da ürünün kendisinde doğrulanabilir bir işaret varsa, belgeye belgeyle cevap verebilirsiniz. Pazaryeri, sosyal medya ve reklam kanallarındaki farkları sahte ilanlar yazısında anlattık.
Taklit ürün gümrükte nasıl durdurulur?
Gümrük koruması, ihlal eden eşyanın sınırda alıkonulmasını sağlar. Ticaret Bakanlığı'nın fikri mülkiyet hakları sık sorulan sorular sayfasına göre:
- Başvuruyu hak sahibi ya da yetkisini belgeleyen temsilcisi yapar.
- Başvuru, Bakanlığın internet sitesindeki Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Programı üzerinden elektronik imzayla yapılır; kâğıt başvuru kabul edilmez. Tescil belgesi başvuruya eklenir.
- Kabul edilen başvuru, başvuru tarihinden itibaren en fazla bir yıl geçerlidir.
- Eşya durdurulduğunda hak sahibinin on iş günü içinde yetkili mahkemede dava açıp ihtiyati tedbir kararı alması ve bunu gösteren belgeyi gümrük idaresine sunması gerekir. Haklı mazerette gümrük idaresi bu süreyi en fazla on iş günü uzatabilir; bozulabilir eşyada süre üç iş günüdür ve uzatılamaz.
- Başvuru yoksa ve açık delil varsa gümrük idaresi eşyayı hak sahibinin başvurabilmesi için üç iş günü süreyle re'sen alıkoyabilir.
- Belirli koşullarda dava açılmadan kolaylaştırılmış imha yolu da vardır; masrafları hak sahibine aittir.
On iş günlük süre, gümrük başvurusunu bir avukat işi yapar. Durdurulan ürünün sizin üretmediğiniz bir ürün olduğunu bu sürede gösterebilmek için ayırt etme yönteminin ve dosyanın önceden hazır olması gerekir.
Mahkemeden ne istenebilir?
SMK 149. madde, hakkı tecavüze uğrayan marka sahibine mahkemeden şunları isteme imkânı verir:
- fiilin tecavüz olup olmadığının tespiti,
- muhtemel tecavüzün önlenmesi ve süren tecavüzün durdurulması,
- tecavüzün kaldırılması ile maddi ve manevi zararın tazmini,
- tecavüz oluşturan ürünlere ve yalnızca bunların üretiminde kullanılan araçlara el konulması,
- gerektiğinde ürünlerin şeklinin değiştirilmesi, markaların silinmesi ya da imhası,
- haklı sebep varsa kesinleşmiş kararın ilanı.
Dava sürerken zarar büyüyebileceği için SMK 159. madde ihtiyati tedbir yolunu açar. Ceza yolu ise SMK 30. maddede düzenlenir ve şikâyete bağlıdır. Davalara fikri ve sınai haklar mahkemeleri, bulunmayan yerlerde asliye mahkemeleri bakar (SMK 156). Hukuki ve teknik yolların birlikte nasıl kurulduğunu taklit ürünle mücadele yazısında anlattık.
Avukat sürece ne zaman dahil olmalı?
En verimli an, kanıt dosyası hazırlanırken ve ilk resmi adımdan öncedir. Şu durumlarda avukat ya da marka vekili sürecin merkezindedir:
- İhtarname, dava, ihtiyati tedbir ve ceza şikâyeti.
- Gümrükte durdurulan eşya için on iş günlük süre başladığında.
- Satıcı pazaryerinde belgeli bir itiraz sunduğunda.
- Sorunun sahte ürün mü yoksa orijinal ürünün izinsiz satışı mı olduğu belirsiz olduğunda.
- Aynı satıcı farklı hesaplarla tekrar tekrar geri geldiğinde.
- Yurt dışında yerleşik bir hak sahibi TÜRKPATENT nezdinde işlem yapacaksa; SMK 160. maddeye göre bu kişiler ancak marka ya da patent vekiliyle temsil edilir.
İzleme, kanıt toplama ve şikâyet taslağı gibi işler ekip içinde ya da bir izleme platformuyla yürütülebilir. Hangi ihlale nasıl yanıt verileceğine ise markanın ekibi ve avukatı karar verir.
Bu işi hangi firmalar ve kurumlar yapıyor?
"Hangi firmalar var" sorusunun dürüst cevabı, tek bir firmanın değil birkaç rolün birlikte çalıştığıdır:
| Rol | Kim | Ne yapar |
|---|---|---|
| Tespit ve kanıt | Online marka izleme platformları | Pazaryeri, sosyal medya, reklam ve alan adlarını izler; bulguyu belgeler ve raporlar |
| Ürünün kendisinde kanıt | Ürün doğrulama ve seri kod sağlayıcıları | Gerçek ürünü sahtesinden ayıran işareti ya da kodu ürüne ekler |
| Hukuki değerlendirme ve işlem | Marka vekilleri ve avukatlar | Yolu seçer; ihtarname, gümrük başvurusu, dava ve ceza şikâyetini yürütür |
| Yayından kaldırma kararı | Pazaryerleri ve platformlar | Şikâyeti ve itirazı inceler, ürünü kaldırır ya da yeniden yayımlar |
| Sınırda koruma | Gümrük idareleri | Başvuru üzerine ya da re'sen eşyayı alıkoyar |
| Karar | Fikri ve sınai haklar mahkemeleri | Tecavüzün tespiti, durdurma, tazminat ve tedbir |
Bu yazıyı yazan Spectrace'in ürünleri bu tablonun ilk iki satırında yer alır. Authex, pazaryerleri, sosyal medya, reklamlar ve alan adlarında markanın izinsiz kullanımını tespit eden, kanıtını toplayan ve raporlayan bir online marka izleme platformudur; her ihlal için kanıt dosyasını ve platform şikâyeti için bir taslağı hazırlar, şikâyeti iletme kararını ve gönderimi markanın ekibi ya da avukatı yapar. Grafex ambalaja görünmez bir dijital imza ekler, Tagvex her ürüne ya da partiye kopyalanmaya dirençli bir kod verir; test alımıyla gelen ürün akıllı telefonla doğrulanır. Sıralı bir "en iyiler" listesi vermiyoruz; bir izleme aracını değerlendirirken sorulacak soruları 10 kriter yazısında topladık.
Sık sorulan sorular
Markam tescilli değilse ne yapabilirim?
SMK 30. maddedeki ceza hükümleri için markanın Türkiye'de tescilli olması gerekir; pazaryeri şikâyeti de tescil belgesi ister. Tescilsiz bir işaret için başka hukuki yollar olabilir, ama bunun değerlendirmesi bir marka vekili ya da avukatın işidir. İlk iş, başvuruyu yapmaktır.
Pazaryeri şikâyetinden sonra satıcı itiraz ederse ne olur?
Kanuna göre itiraz, şikâyetin aksini gösteren bilgi ve belgeye dayanmalıdır; yönetmelik bunlara örnek olarak fatura ve sözleşmeyi saymıştı. Böyle bir itiraz sunulursa pazaryeri ürünü yeniden yayımlar. Yönetmelikteki yirmi dört saatlik süreyi de içeren 14. maddenin yürütmesi, basına yansıyan haberlere göre Mayıs 2023'te Danıştay tarafından durdurulmuştur; Kasım 2026 itibarıyla kararın kaldırıldığına dair yayımlanmış bir bilgiye rastlamadık, güncel durumu avukatınızla teyit edin. Bu noktadan sonra yol genellikle avukatınızla birlikte mahkemedir; iki tarafın da genel hükümlere göre başvuru hakkı saklıdır.
Orijinal ürünüm yetkisiz bir satıcıda satılıyorsa bu marka ihlali midir?
Her durumda değildir. SMK 152. madde, sizin ya da izninizle piyasaya sunulan ürünlerle ilgili sonraki fiilleri hakkın kapsamı dışında bırakır; ürün değiştirilmiş ya da kötüleştirilmişse durum değişir. Sahte ürün ile kanal sapmasını aynı şikâyet kalıbıyla göndermek, platform nezdinde güvenilirliği zayıflatır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta marka vekili ya da avukattan destek alınmalıdır.
Kaynaklar
- 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (madde 9)
- Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik (madde 12, 13, 14)
- Webrazzi (haber), E-ticaret yönetmeliğinde Danıştay tarafından yürütmesi durdurulan maddeler, 10.05.2023
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (madde 18, 29, 30, 149, 152, 156, 159, 160)
- Ticaret Bakanlığı, Fikri Mülkiyet Hakları: sık sorulan sorular
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (madde 400)


