Hazır giyim için AB'nin ekotasarım ve dijital ürün pasaportu düzenlemesi henüz kabul edilmedi. Avrupa Komisyonu'nun güncel takvimi kabulü 2027'nin üçüncü ya da dördüncü çeyreğine, pasaportun zorunlu hâle gelmesini 2029'a yerleştiriyor. Satılmayan giysi ve ayakkabının imha yasağı ise büyük işletmeler için 19 Temmuz 2026'dan beri uygulanıyor. Türk tedarikçi pasaportu kendisi açmayacak olsa da pasaporta girecek verinin önemli kısmı onun kayıtlarından çıkacak.
Hazır giyim pasaportu hangi aşamada?
Dijital ürün pasaportu, (AB) 2024/1781 sayılı Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Tüzüğü'nün (ESPR) bir parçası. Tüzük her ürün grubu için ayrı bir yetki devrine dayalı düzenleme (delegated act) öngörüyor. Hazır giyim için çalışma 7 Kasım 2026 itibarıyla şu durumda:
| Kaynak | Kabul için verilen tarih |
|---|---|
| ESPR çalışma planı, Nisan 2025 | 2027 (gösterge) |
| Komisyon'un DPP tekstil sayfası | 2027'nin son çeyreği |
| Komisyon DPP sunumu, Haziran 2026 | 2027'nin üçüncü ya da dördüncü çeyreği |
Komisyon'un görüş platformunda girişim Aralık 2025'te açıldı; ancak kanıt çağrısı, kamuoyu danışması ve taslak metin henüz yayımlanmadı. ESPR'nin 4. maddesi, düzenlemenin yürürlüğe girmesinden itibaren en az 18 ay geçmeden uygulanamayacağını söylüyor. Komisyon'un Haziran 2026 sunumu da hazır giyimde pasaportun zorunlu hâle gelmesini 2029'a yazıyor.
Kapsam hazır giyim ve aksesuar. Komisyon'un Ortak Araştırma Merkezi (JRC) hazırlık çalışmasında tişörtten montlara, iç çamaşırından şapka ve eldivene kadar on kategori var. Ayakkabı bu düzenlemede yok; onunla ilgili çalışmanın 2027 sonunda tamamlanması bekleniyor.
Pasaportta hangi bilgiler tartışılıyor?
Kesin liste düzenlemeyle belirlenecek. Bugün elimizde iki JRC belgesi var: Aralık 2025 tarihli hazırlık çalışmasının üçüncü aşama özeti ve Mayıs 2026 tarihli tekstil pasaportu içerik çalışması. İkisi de Komisyon'un nihai görüşü değil, ama yönü gösteriyor:
- Dayanıklılık puanı: Yıkama sonrası dönme (spiralite), ölçü değişimi ve görsel kontrol testlerine dayalı, yalnızca bilgi olarak verilecek bir puan. Şimdilik bir asgari performans şartı önerilmiyor.
- Geri dönüştürülebilirlik puanı: Bilgi olarak. Yüzde 15'in üzerinde elastan içeren ürünlerin sıfır puan alması öneriliyor.
- Geri dönüştürülmüş içerik: Bilgi şartı ve olası bir asgari oran. Çalışmada denimde pamuğun yüzde 20'si gibi senaryolar modellendi.
- Çevresel ayak izi: Üretimin karbon ya da çevresel ayak izi bilgisi.
- Endişe verici maddeler: Üründe kalan, kasıtlı eklenmiş maddeler için eşikli bir bildirim, kademeli uygulamayla.
- Lif bileşimi, bakım talimatı, menşe, uygunluk belgeleri ve işletmeci bilgisi.
Onarım bilgisi gönüllü önerildi. İçerik çalışmasına göre lif bileşimi ve ekotasarımla ilgili veriler herkese açık olacak. Ayrıntılı kimyasal konsantrasyonlar ve doğrulama belgeleri ise piyasa gözetimi otoriteleri ve geri dönüştürücüler gibi meşru menfaati olan taraflarla sınırlı tutulacak.
Pasaport hangi düzeyde açılacak?
JRC içerik çalışması, hazır giyimde pasaportun varsayılan olarak model düzeyinde açılmasını öneriyor. Model kimliği olarak GTIN, ürünler arasında değişkenlik önemliyse parti düzeyi için GTIN ile parti numarası öneriliyor. Tek tek ürün düzeyi gönüllü bırakılıyor.
Çalışmada önerilen diğer kimlik alanları da tedarikçiyi doğrudan ilgilendiriyor:
- Üreticinin GLN ya da EORI numarası, adı ve adresi.
- Üretim tesisinin tanımlayıcısı (tesis GLN'i).
- İthalatçının GLN ya da EORI numarası.
- Altı haneli HS ve on haneli TARIC kodu.
GTIN'in nasıl alındığını GTIN yazımızda, parti ve seri numarası arasındaki farkı GS1 kodları yazımızda anlattık.
Satılmayan ürün imha yasağı kimi kapsıyor?
ESPR'nin 25. maddesi, satılmayan giysi, aksesuar ve ayakkabının imhasını 19 Temmuz 2026'dan beri büyük işletmeler için yasaklıyor. Orta ölçekli işletmeler için başlangıç 19 Temmuz 2030; mikro ve küçük işletmeler kapsam dışında. Kapsam tüzüğün VII. ekindeki gümrük kodlarıyla belirleniyor: 61 ve 62. fasıllar, deri giyim ve aksesuar (4203), şapkalar (6504, 6505) ve ayakkabı (6401-6405).
Üç ayrıntı sık gözden kaçıyor:
- Satılmayan ürünün kapsamı geniş: Fazla stok, elde kalan sezon ürünü ve cayma hakkıyla iade edilen ürün de bu tanıma giriyor.
- Geri dönüşüme göndermek de imha sayılıyor: Tüzüğün tanımına göre yalnızca yeniden kullanıma hazırlamak için gönderilen ürün bu kapsamın dışında.
- İstisnalar sınırlı: (AB) 2026/296 sayılı Düzenleme on istisna gerekçesi sayıyor. Bunlar arasında tehlikeli ürünler, sahte ve fikrî mülkiyet hakkını ihlal eden ürünler, sökülemeyen logo ve etiketler ve en az üç sosyal ekonomi kuruluşunun reddettiği bağışlar var. İstisnayı kullanan işletme belgeleri beş yıl saklamalı ve talep edilirse 30 gün içinde sunmalı.
Yasak doğrudan AB'deki marka ve perakendecilere uygulanıyor. Türk tedarikçi ise iade, fazla üretim ve sezon sonu stoklarının nasıl ele alınacağına dair sözleşme maddeleriyle karşılaşacak.
Türk hazır giyim tedarikçisi için neden önemli?
İHKİB verilerine göre Türkiye'nin 2025 hazır giyim ihracatı 16,8 milyar dolar oldu; bunun 10,2 milyar doları, yani yaklaşık yüzde 61'i AB'ye gitti. Örme (61. fasıl) ve dokuma (62. fasıl) giyim, ihracatın yüzde 88'ini oluşturuyor ve tamamen gelecekteki düzenlemenin kapsamında.
Pasaportu açma ve doğru tutma yükümlülüğü ürünü AB pazarına sunan işletmecide olacak: AB'deki marka ya da üretici AB dışındaysa ithalatçı. Ancak lif bileşimi, test sonuçları, tesis kimliği, endişe verici maddeler ve geri dönüştürülmüş içerik bilgisi iplikçide, kumaşçıda ve konfeksiyoncuda oluşuyor. Alıcılar bu veriyi pasaport zorunlu olmadan önce sözleşme şartı olarak istemeye başlayacak.
Ticaret Bakanlığı'nın Mayıs 2026 tarihli bilgi notuna göre ESPR'ye uyum taslağı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlandı. Türkiye, Gümrük Birliği çerçevesinde AB'nin DPP kayıt sistemine ve web portalına eşit erişim talep ediyor.
Bugünden ne yapılabilir?
- Ürün ve model listesini GTIN düzeyine getirin. Her model ve beden-renk varyantının kendi numarası olsun.
- Lif bileşimi ve test sonuçlarını modele bağlayın. Kumaş tedarikçisinden gelen belgeler tek bir kayıtta toplanmalı.
- Tesis bilgilerini netleştirin. Hangi modelin hangi tesiste, hangi fason atölyede üretildiği kayıtta olmalı.
- Kimyasal veriyi derleyin. REACH kapsamındaki bildirimler ve kimyasal uygunluk raporları başlangıç noktası.
- Geri dönüştürülmüş içerik iddialarını belgeleyin. Sertifikası olmayan oranlar pasaportta kullanılamaz.
- Alıcınızla sorumluluğu yazılı hâle getirin. Pasaportu kimin açacağı, verinin hangi formatta ve ne sıklıkta aktarılacağı sözleşmede yer almalı.
Genel takvimi AB dijital ürün pasaportu yazımızda, kayıt sistemi ve benzersiz tanımlayıcı kurallarını DPP Kayıt Sistemi yazımızda bulabilirsiniz.
Pasaport giysinin gerçek olduğunu kanıtlar mı?
Hayır. Pasaport model ya da parti hakkında bilgi taşır; ona götüren karekod ise başka bir giysiye ya da etikete de basılabilir. Hazır giyimde taklit ürünler çoğu zaman gerçek etiketin kopyasını taşır. Pasaportun gösterdiği bilgi ile elinizdeki ürünün aynı ürün olup olmadığı ayrı bir doğrulama sorusudur. Bu ayrımı takip ve doğrulama yazısında anlattık.
Spectrace bu hazırlığın neresinde durur?
Tagvex, ürünleri parti ya da birim düzeyinde kopyalanmaya dirençli kodlarla numaralandırır; kodu mevcut etiket düzenine yerleştirir ve hat çıkışından bayiye kadar her el değişimini kaydeder. Kayıtlar API ile ERP ve depo sistemlerine aktarılabilir. Bu, tanımlayıcı ve kayıt katmanıdır. Pasaportun kendisinin, DPP Kayıt Sistemi tescilinin ya da GS1 numaralarının yerini tutmaz.
Kaynaklar
- EUR-Lex, Regulation (EU) 2024/1781 (ESPR)
- EUR-Lex, Commission Delegated Regulation (EU) 2026/296
- Avrupa Komisyonu, Digital Product Passport: textiles and apparel
- JRC, Study on DPP content for textile apparel products under ESPR, Mayıs 2026
- JRC, Textile products preparatory study, 3rd milestone summary, Aralık 2025
- İHKİB, Hazır Giyim ve Konfeksiyon Sektörü Güncel Durum, Ocak 2026
- T.C. Ticaret Bakanlığı, Dijital Ürün Pasaportu Bilgi Notu, Mayıs 2026
- T.C. Ticaret Bakanlığı, AB Sürdürülebilir Tekstil Stratejisi
