AB Dijital Ürün Pasaportu (ESPR) Takvimi ve İhracatçı Rehberi

AB Dijital Ürün Pasaportu nedir, hangi sektörler ilk sırada ve AB'ye ihracat yapan Türk üreticiler bugünden neye hazırlanmalı?

Dijital Ürün Pasaportu (DPP), AB pazarına sunulan bir ürünün malzeme, uygunluk ve döngüsellik bilgisini ürüne bağlı bir veri taşıyıcı üzerinden erişilebilir kılan kayıttır. Dayanağı Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Tüzüğü'dür (ESPR). Kayıt sistemi Temmuz 2026'da çalışmaya başladı; hangi ürün grubunun ne zaman pasaport taşıyacağı ise her grup için ayrıca çıkarılacak tüzüklerle belirleniyor. Türkiye'den AB'ye satan üretici de ürünü AB'de piyasaya sunulduğu için bu kurallara tabi olacak.

Aşağıda kesinleşmiş tarihler, Komisyon'un gösterge takvimi, ilk sıradaki ürün grupları ve ihracatçının bugünden ele alabileceği konular ayrı ayrı yer alıyor.

ESPR nasıl işleyen bir tüzük?

(EU) 2024/1781 sayılı Tüzük 28 Haziran 2024'te AB Resmî Gazetesi'nde yayımlandı ve 18 Temmuz 2024'te yürürlüğe girdi. ESPR bir çerçeve düzenleme: dayanıklılık, onarılabilirlik, geri dönüştürülmüş içerik gibi ekotasarım gereklilikleri her ürün grubu için Komisyon'un çıkaracağı yetki devrine dayalı tüzüklerle (delegated acts) ayrıca belirleniyor. DPP gereklilikleri de uygun görülen durumlarda bu tüzüklere ekleniyor.

Avrupa Komisyonu DPP'yi ürünler, bileşenler ve malzemeler için sürdürülebilirliği destekleyen, döngüselliği teşvik eden ve mevzuata uyumu kolaylaştıran bilgileri saklayan dijital bir kap olarak tanımlıyor. DPP yalnızca ESPR'a özgü değil. Batarya Tüzüğü, Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü, Oyuncak Güvenliği Tüzüğü, Yapı Ürünleri Tüzüğü ve deterjanlara ilişkin AB mevzuatı da pasaport yükümlülükleri içeriyor.

Teknik yapı taşları

Tüzük ve Komisyon'un açıklamaları DPP'nin temel bileşenlerini şöyle çiziyor:

  • Veri taşıyıcı: Fiziksel ürünü pasaportuna bağlayan QR kod veya benzeri bir dijital taşıyıcı. Tüzüğün 10. maddesi, uyumlaştırılmış standartların atıfları yayımlanana kadar veri taşıyıcının ve tekil ürün tanımlayıcının III. ekte sayılan standartlara ya da eşdeğer Avrupa veya uluslararası standartlara uygun olmasını istiyor.
  • Tekil ürün tanımlayıcı: III. ek, bu standartlar arasında ISO/IEC 15459 serisini sayıyor.
  • Kayıt sistemi: Ürün verisi merkezi olmayan biçimde, ekonomik aktör ya da bir DPP hizmet sağlayıcısı tarafından tutuluyor. Ancak her pasaportun AB kayıt sistemine (registry) kaydedilmesi gerekiyor; kayıt sistemi, kaydedilen ürün için benzersiz bir kayıt tanımlayıcısı üretiyor ve 15. maddeye göre gümrük kontrolleri için AB Gümrük Tek Pencere Sertifika Değişim Sistemi (EU CSW-CERTEX) ile bağlanacak.
  • Yedek kopya: 10. maddenin 4. fıkrası, ürünü piyasaya sunan ekonomik aktörün pasaportun yedek kopyasını bir DPP hizmet sağlayıcısı üzerinden erişilebilir kılmasını öngörüyor.
  • Rol bazlı erişim: Tüketiciler satın alma kararına yönelik temel bilgilere, onarım ve geri dönüşüm aktörleri kendi faaliyetlerine ilişkin bilgilere, kamu otoriteleri ise denetim verisine erişiyor.

Komisyon'a göre DPP sisteminin birlikte çalışabilirliğine dayanak olan sekiz uyumlaştırılmış standart CEN-CENELEC ile yakın işbirliği içinde geliştirildi. Tekil tanımlayıcılar, birlikte çalışabilirlik, veri taşıyıcılar, API'ler, veri alışverişi protokolleri ve veri depolamayı kapsayan altısı yayımlandı; kalan ikisi için Komisyon'un takvimi Kasım 2026'yı gösteriyor.

Hangi tarihler kesin, hangileri gösterge?

Mevzuatla kesinleşmiş tarihlerle Komisyon'un gösterge niteliğinde paylaştığı takvim ayrı okunmalı. Kesinleşen başlıca tarihler:

  1. 18 Temmuz 2024: ESPR yürürlüğe girdi.
  2. Nisan 2025: Komisyon, 2025-2030 Ekotasarım ve Enerji Etiketlemesi Çalışma Planı'nı kabul etti.
  3. 19 Temmuz 2026: Tüzük, kayıt sisteminin en geç bu tarihte kurulmasını öngörüyordu. Satılmayan giyim ve ayakkabı ürünlerinin imhasına ilişkin kısıtlama da bu tarihte devreye girdi; mikro ve küçük işletmeler bu yasaktan muaf tutuldu, orta ölçekli işletmelere ise geçiş süresi tanındı.
  4. 20 Temmuz 2026: Komisyon, (EU) 2026/1778 sayılı Uygulama Tüzüğü'ne dayanan DPP kayıt sisteminin çalışır hale geldiğini duyurdu. Kayıt kullanıcı arayüzü veya API üzerinden yapılabiliyor; test ortamı, teknik dokümantasyon ve yardım masası da sunuluyor.
  5. 18 Şubat 2027: Belirli batarya türleri için dijital pasaport zorunlu hale geliyor. Bu yükümlülük Batarya Tüzüğü'nden kaynaklanıyor.

Komisyon'un DPP sayfasındaki gösterge takvim ise ürün gruplarını şöyle sıralıyor: demir ve çelik için 2026; tekstil, lastik ve alüminyum için 2027; mobilya için 2028; yatak ve bilgi-iletişim teknolojisi (BİT) ürünleri için 2029. Bu tarihler ilgili yetki devrine dayalı tüzüklerin hazırlanma ve kabul aşamalarını gösteriyor. Zorunluluk tüzük kabul edildikten sonra başlar: ESPR'nin 4. maddesine göre bir yetki devrine dayalı tüzüğün uygulama tarihi, gerekçelendirilmiş durumlar dışında, yürürlüğe girişinden itibaren 18 aydan önce olamaz. Dolayısıyla bir sektör için zorunluluğun fiilen başladığı tarih, o sektöre özgü tüzüğün yayımlanmasıyla netleşecek.

İlk dalgada hangi ürün grupları var?

Çalışma planı, döngüsel ekonomiye katkı potansiyeli yüksek görülen şu grupları öncelikli olarak belirledi:

  • Nihai ürünler: tekstil (özellikle giyim), mobilya, lastik ve yatak
  • Ara ürünler: demir-çelik ve alüminyum
  • Enerji ile ilgili ürünler: çeşitli ürün grupları
  • Yatay önlemler: onarılabilirlik puanı ve elektrikli-elektronik ekipmanın geri dönüştürülebilirliğine ilişkin gereklilikler

Kayıt sistemi de ESPR kapsamındaki tekstil, çelik ve alüminyum, lastik, mobilya, BİT ve enerji ile ilgili ürünleri; diğer mevzuat kapsamında ise büyük bataryaları, yapı ürünlerini, oyuncakları, deterjanları ve yüzey aktif maddeleri destekleyecek şekilde tasarlandı. Komisyon, uygulamanın aşamalı ilerleyeceğini ve ek ürün gruplarının zaman içinde değerlendirileceğini belirtiyor; 2028'de bir ara değerlendirme öngörülüyor.

Türkiye'den AB'ye satan üretici için ne değişiyor?

ESPR, AB'de piyasaya sunulan ürüne kural koyar; ürünün nerede üretildiğine bakmaz. Talep çoğu zaman üreticiye doğrudan değil, AB'deki ithalatçı, distribütör ya da marka müşterisi üzerinden gelecek: tedarik sözleşmesine eklenen bir veri maddesi ya da bir müşteri anketi biçiminde. Türkiye'den AB'ye düzenli satılan tekstil, mobilya, demir-çelik, alüminyum ve lastik ilk dalgada yer alıyor.

Hangi verinin hangi tanımlama düzeyinde (model, parti ya da tekil ürün) isteneceği her ürün grubunun tüzüğüyle belirlenecek. O tüzük çıkmadan da ele alınabilecek üç konu var. Birincisi, AB'ye giden ürünlerin çalışma planındaki gruplarla eşleştirilmesi. İkincisi, numaralandırmanın gerektiğinde tekil ürüne inebilecek biçimde planlanması; ESPR'nin III. eki ISO/IEC 15459-6'ya göre verilen GTIN'i anıyor; GTIN gibi GS1 tanımlayıcıları bunun için uygun bir başlangıç. Üçüncüsü, veri taşıyıcının ambalajda ya da etikette nerede duracağının tasarım döngüsüne erkenden alınması. Hangi kaydın bugünden tutulmaya başlanabileceğini Tagvex'in pasaport hazırlığı yazısı ayrıntılı anlatıyor.

Giyim ve ayakkabı alanındaki işletmelerin ise pasaporttan bağımsız bir konusu daha var: ESPR'nin 25. maddesine göre satılmayan bu ürünlerin imhası 19 Temmuz 2026'dan beri yasak. Yasak mikro ve küçük işletmelere uygulanmıyor, orta ölçekli işletmelere ise 19 Temmuz 2030'dan itibaren uygulanacak.

Pasaport ürünün gerçek olduğunu gösterir mi?

DPP'nin birincil amacı sürdürülebilirlik ve mevzuata uyum. Bununla birlikte Komisyon'un sahtecilikle mücadeleye ilişkin 2024/915 sayılı Tavsiye Kararı'nın 54. noktası, hak sahiplerini ve aracı hizmet sağlayıcılarını dijital ürün pasaportu gibi gelişmiş izleme sistemlerine yönelik AB çapında çözümleri benimsemeye teşvik ediyor.

Tek başına göstermez. Ambalaj üzerindeki bir QR kod, basılabilen her işaret gibi kopyalanabilir ve kopyalanmış kod okutulduğunda gerçek ürünün pasaportunu açar. Bu nedenle DPP'nin taşıdığı veri, ürünün gerçek olduğunu tek başına kanıtlamaz. Özgünlük için kopyalanması zor bir fiziksel unsur ya da aynı kodun beklenmedik yerlerde veya tekrar tekrar okunmasını fark eden bir kontrol mekanizması gerekir.

Spectrace tarafında Tagvex her ürüne ya da partiye numara verir ve her el değişimini kaydeder; aynı kodun beklenmedik yerde ya da tekrar okunması kayıtta görünür. Grafex mevcut ambalaj tasarımına görünmez bir imza işler; ambalaj, tasarım ve baskı hattı değişmeden akıllı telefonla doğrulanır. Bu çözümler pasaport verisini AB kayıt sistemine kendileri bildirmez; pasaport yükümlülüğü ilgili ürün grubunun tüzüğüne göre ayrıca karşılanır.

Kaynaklar

dijital ürün pasaportuesprihracatsürdürülebilirlikab mevzuatı

Görüşme talebi

Ürününüz için doğru çözüm, ihtiyaç analiziyle belirlenir.

İlk görüşmede ürün, satış kanalları ve karşılaşılan riskler değerlendirilir; bu değerlendirmeye uygun doğrulama yöntemi önerilir.

Görüşme talep edin