AB'nin 2023/988 sayılı Genel Ürün Güvenliği Tüzüğü (GPSR) 13 Aralık 2024'ten beri uygulanıyor ve üretim yeri fark etmeksizin kapsamındaki bütün ürünlere bakıyor. Ürün; tip, parti ya da seri numarası veya tanımlamayı sağlayan başka bir unsur taşımalı, üretici adı ile posta ve elektronik adresi gösterilmeli, AB dışındaki üretici için AB'de yerleşik sorumlu kişinin bilgileri de bulunmalıdır. Hangi tanımlayıcının seçileceğine ise tüzük değil, sorun çıktığında ayırmanız gereken en küçük birim karar verir.
GPSR sizin ürününüze uygulanıyor mu?
Tüzük ilaç, gıda, yem ve bitki koruma ürünü gibi grupları kapsam dışında bırakır (madde 2/2). AB'de özel ürün mevzuatı olan ürünlerde ise durum bölünür. Oyuncak, kozmetik ya da elektrikli ürün gibi uyumlaştırılmış mevzuata tabi ürünlerde madde 9, 11 ve 16'nın yer aldığı bölüm uygulanmaz; tanımlama kuralı o ürünün kendi mevzuatından gelir. Uzaktan satış ilanını düzenleyen madde 19 ve kaza bildirimini düzenleyen madde 20 ise bu ürünlere de uygulanır.
Satış kanalı da belirleyicidir. Madde 4'e göre internetten sunulan ürün, teklif AB'deki tüketiciyi hedefliyorsa piyasada bulundurulmuş sayılır. AB'de ofisiniz olmaması tek başına sizi kapsam dışına çıkarmaz.
Ürünün üzerinde hangi bilgi olmalı?
| Bilgi | Nereye konur? | Dayanak |
|---|---|---|
| Tip, parti, seri numarası ya da tanımlayıcı başka unsur | Ürün; boyut veya nitelik elvermiyorsa ambalaj ya da eşlik eden belge | Madde 9/5 |
| Üreticinin adı, ticari unvanı veya tescilli markası, posta ve elektronik adresi | Ürün; mümkün değilse ambalaj ya da eşlik eden belge | Madde 9/6 |
| AB sorumlu kişisinin adı ve iletişim bilgileri | Ürün, ambalaj, koli ya da eşlik eden belge | Madde 16/3 |
| İthalatçının adı ve adresleri | Ürün; mümkün değilse ambalaj ya da eşlik eden belge | Madde 11/3 |
| Kullanım talimatı ve güvenlik bilgisi | Satış yapılan üye devletin belirlediği, tüketicinin kolayca anlayacağı dilde | Madde 9/7 |
Komisyon'un Kasım 2025 tarihli rehberi iki pratik noktayı netleştiriyor. Bilgiyi ürün yerine ambalaja taşımak için kural olarak yalnızca boyut gerekçe gösterilebilir; estetik kaygı yetmez ve bu tercihin savunulabilmesi gerekir. Elektronik adres de tüketicinin size doğrudan ulaşabildiği bir e-posta ya da web bölümü olmalıdır; yalnızca web sitesi adresi yeterli değildir.
İthalatçı ek etiket koyuyorsa bu etiket üreticinin zorunlu bilgisini kapatmamalıdır. Etiket alanını tasarlarken bu payı en baştan ayırmak sonradan çıkacak sorunu önler.
Sorumlu kişi kim olabilir?
Madde 16'ya göre AB'de yerleşik bir iktisadi işletmeci olmadan ürün piyasaya sunulamaz. Komisyon rehberine göre AB dışındaki üretici için bu kişi ithalatçı, üreticinin yazılı yetki verdiği yetkili temsilci ya da başka işletmeci yoksa ürünü işleyen AB'deki sipariş karşılama (fulfilment) hizmet sağlayıcısı olabilir.
Bu rol kâğıt üzerinde kalmaz. Sorumlu kişi ürünün riskine göre teknik dosyaya ve tanımlama kurallarına uygunluğu düzenli kontrol eder, istendiğinde bu kontrollerin belgesini otoriteye sunar. Sözleşmede teknik dosyaya erişim ile parti bilgisinin nasıl paylaşılacağı açıkça yazılmalıdır.
Tip numarası mı, parti mi, seri mi?
Madde 9/5 bu tanımlayıcılardan birini yeterli sayar. Fark, geri çağırma ve şikâyet anında ortaya çıkar. Madde 36, geri çağırma duyurusunda parti ya da seri numarası gibi tanımlama numaralarının bulunmasını ister; madde 9/8 ise varsa üye devlet bazında piyasadaki miktarın bildirilmesini öngörür. Tip numarası tek başına kullanıldığında sorun bütün modele yayılır.
| Tanımlayıcı | GPSR'de kabul edilir mi? | İzlenebilirliğe katkısı | Orijinalliği kanıtlar mı? |
|---|---|---|---|
| Tip veya model numarası | Evet | Modeli gösterir, parti ayrımı yapmaz | Hayır, ürünün üzerinden kolayca kopyalanır |
| Parti numarası | Evet | Hedefli geri çağırma ve şikâyetin üretim kaydına bağlanması | Hayır, aynı numara partinin tamamında tekrarlanır |
| Seri numarası | Evet | Birim bazında geçmiş ve sevk kaydı | Tek başına hayır; okuma kaydı varsa tekrar eden numara görünür |
| Barkod | Evet, ürünü tanımlıyorsa | İçerdiği veriye bağlıdır; GTIN yalnızca ürün tipini gösterir | Hayır |
Bu seçimin ayrıntısını parti ve seri numarası yazısında, numaranın neden tek başına doğrulama sayılamayacağını takip ve doğrulama yazısında anlattık.
QR kod zorunlu bilginin yerine geçer mi?
Hayır. Madde 21 bu bilgilerin dijital ortamda da sunulabileceğini söyler, ama bunu "ek olarak" düzenler. Tanımlayıcı ile üretici ve sorumlu kişi bilgileri öngörülen yerde fiziksel olarak bulunmalıdır. QR kod kullanım kılavuzu ya da ayrıntılı güvenlik bilgisi gibi içeriklere ek erişim sağlar.
Madde 18 ise ciddi risk taşıması muhtemel belirli ürün grupları için Komisyon'a, veri taşıyıcı içerebilen izlenebilirlik sistemi kurma yetkisi verir. Bu yetki bugün için her ürüne yönelik genel bir QR şartı anlamına gelmez.
Online ilanda ne görünmeli?
Madde 19'a göre ilanda en az şunlar açık ve görünür olmalıdır: üreticinin adı ve adresleri, üretici AB dışındaysa sorumlu kişinin adı ve adresleri, ürünü tanımlayan bilgi ile görseli, tipi ve varsa diğer tanımlayıcıları, gerekli uyarı ve güvenlik bilgisi. Madde 22/9 pazaryerlerine satıcının bu bilgileri girebileceği ve tüketicinin ilanda görebileceği bir arayüz kurma görevi verir. Aynı bilgi seti ürün, ambalaj ve ilanda tutarlı olmalıdır.
Hangi kayıtlar saklanmalı?
- İç risk analizi ve teknik dosya, ürün piyasaya sunulduktan sonra 10 yıl (madde 9/2 ve 9/3).
- Tüketicinin şikâyet ve kaza bildirebileceği açık bir iletişim kanalı (madde 9/11).
- Tehlikeli olduğu iddia edilen ürün şikâyetleri, geri çağırmalar ve düzeltici önlemler için iç kayıt. Bu kayıttaki kişisel veri en fazla beş yıl tutulur (madde 9/12 ve 9/13).
Türkiye'deki karşılığı için 7223 sayılı Kanun yazımıza bakabilirsiniz.
Kontrol listesi
- Ürünün GPSR kapsamında mı, özel mevzuat kapsamında mı olduğunu belirleyin.
- AB'de sorumlu kişiyi seçin ve görevlerini sözleşmeye yazın.
- Tanımlayıcı düzeyini, geri çağırmada ayırmak istediğiniz birime göre seçin.
- Tanımlayıcıyı ürüne koyun; ambalaja taşıyorsanız gerekçesini yazılı tutun.
- Parti numarasını üretim ve sevk kaydıyla eşleştirin.
- Ürün, ambalaj ve ilandaki bilgilerin aynı olduğunu kontrol edin.
Spectrace burada ne yapar?
Tagvex parti ya da birim düzeyinde numarayı mevcut etiket düzenine yerleştirir ve her el değişimini kaydeder; böylece numara üretim ve sevk kaydına bağlanır. Grafex'in görünmez imzası ise doğrulama içindir, GPSR'nin görünür ve okunaklı tanımlayıcısının yerini tutmaz. Bu kayıtlar tüzüğe uyum değerlendirmesinin yerine geçmez.
