Türkiye'de sahtecilik, Türkiye'de korunan bir markanın ya da ayırt edilemeyecek kadar benzerinin, marka sahibinin izni olmadan ve onun üretmediği ürünlerde kullanılmasıdır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 29. maddesi bunu marka hakkına tecavüz sayar ve taklit olduğunu bildiği ya da bilmesi gerektiği hâlde bu ürünleri satan, ithal eden ya da ticari amaçla elinde bulunduranları da kapsar. Yurt dışında yerleşik bir marka için asıl soru, Türk hukukunun markayı koruyup korumadığı değil, hangi araçların kimin elinde olduğu ve ilk sahte ürün görülmeden önce neyin hazır olması gerektiğidir. Bu rehber, yabancı marka sahiplerine ve onların Türkiye'deki distribütörlerine yol haritasını sırasıyla anlatıyor. Türkiye'de yerleşik marka sahipleri için hazırladığımız ayrıntılı rehber markam ihlal ediliyor yazısındadır.
Kısaca hangi adımlar izlenir?
- Türkiye'deki korumayı doğrulayın. Ulusal tescil ya da Türkiye'yi kapsayan uluslararası tescil var mı, hangi sınıfları kapsıyor?
- Yerel vekil atayın. Yurt dışında yerleşik hak sahipleri TÜRKPATENT nezdinde ancak marka ya da patent vekiliyle işlem yapabilir.
- İhlali belgeleyin. İlan, hesap ya da reklam yayındayken URL, tarih ve satıcı bilgisiyle kayda alın.
- Pazaryeri şikâyet düzenini kullanın. 6563 sayılı Kanun'un 9/3 maddesi pazaryerine belgeli şikâyet üzerine işlem yapma yükümlülüğü getirir.
- Gümrüğe başvurun. Ticaret Bakanlığı'na yapılan başvuru, ülkedeki gümrük idarelerinin ihlal eden eşyayı alıkoymasını sağlar.
- Mahkeme yolunu hazırlayın. Tecavüz davası, ihtiyati tedbir ve ceza şikâyeti avukat aracılığıyla yürütülür.
- İzlemeyi sürdürün. Kaldırılan ilanların başka hesaplarla geri gelip gelmediğini takip edin.
AB ya da İngiltere tescili Türkiye'de yeterli mi?
Değildir. Marka hakkı ülkeseldir. Türkiye Avrupa Birliği üyesi olmadığı için AB markası Türkiye'yi kapsamaz; İngiltere tescili de yalnızca İngiltere'de koruma sağlar. Türkiye'de koruma, Türk Patent ve Marka Kurumu'na (TÜRKPATENT) yapılan ulusal başvuruyla ya da Madrid Protokolü kapsamında Türkiye'yi belirleyen uluslararası tescille sağlanır. Protokol Türkiye için 1 Ocak 1999'dan bu yana yürürlüktedir.
Tescilin kapsamı da en az varlığı kadar önemlidir. Tescil, kopyalanan ürünün sınıfını kapsamalıdır. SMK 30. maddedeki ceza hükümleri ise yalnızca Türkiye'de tescilli markalar için uygulanır. Markanıza benzeyen yeni başvurulara, bültende yayımlanmalarından itibaren iki ay içinde itiraz edilebilir (SMK 18). Bu yüzden marka bülteni izlemesi, internetteki ilanların izlenmesinden ayrı bir iştir ve bu hizmeti marka vekilleri verir.
Yerel vekil neden erken atanmalı?
SMK 160. maddenin üçüncü fıkrasına göre yerleşim yeri yurt dışında bulunan kişiler TÜRKPATENT nezdinde ancak marka ya da patent vekilleri tarafından temsil edilir; vekil olmadan yapılan işlemler yapılmamış sayılır. Kurum dışında da hukuki sonuç doğuran her adım avukatın işidir: ihtarname, gümrük başvurusu, ihtiyati tedbir, tecavüz davası ve ceza şikâyeti. Vekili, ilk pazaryeri şikâyeti sonuçsuz kaldıktan sonra değil, kanıt toplanırken devreye almak sonraki adımlarda zaman kazandırır.
Türkiye'de pazaryeri şikâyeti nasıl işler?
6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 9/3 maddesine göre pazaryeri, hak sahibinin fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline dair bilgi ve belgeye dayanan şikâyeti üzerine ürünü yayımdan kaldırır ve durumu satıcıya ve hak sahibine bildirir. Satıcı, şikâyetin aksini gösteren belgelere dayanan bir itiraz sunarsa ürün yeniden yayımlanır. İki tarafın da mahkemeye başvurma hakkı saklıdır.
Kanun, şikâyette ve itirazda ilgililerin açık kimlik ve adres bilgilerinin, ürün hakkındaki bilgilerin ve kaldırma ya da yeniden yayımlama gerekçelerinin yer almasını ister. İlgili yönetmelik ise usulü 12, 13 ve 14. maddelerde ayrıntılı olarak düzenlemişti:
- Kanal. Şikâyetin pazaryerinin dâhili iletişim sistemi, noter ya da KEP aracılığıyla yapılması (madde 12).
- İçerik. TÜRKPATENT tarafından düzenlenen ve hak sahipliğini gösteren tescil belgesi; şikâyet edenin ve vekil varsa vekilin bilgileri ile yetki belgesi; gerekçe ve deliller; ürünün internet adresi; bilgilerin gerçeğe aykırı olması hâlinde doğacak zarardan sorumluluk beyanı; eksik başvurunun işleme alınmaması (madde 12). Uluslararası tescil için hangi belgenin sunulacağını vekiliniz netleştirir.
- Süre. Ürünün, şikâyetin pazaryerine ulaşmasından itibaren kırk sekiz saat içinde kaldırılması (madde 12).
- İtiraz. Satıcının, ürünü hak sahibine kadar geriye doğru izleyen fatura ya da sözleşmelerle itiraz etmesi (madde 13); itiraz açıkça haklıysa ürünün yirmi dört saat içinde yeniden yayımlanması (madde 14).
- Tekrar. Yeni belge sunulmadıkça aynı ürün ve iddia için yapılan şikâyetin yeniden işleme alınmaması (madde 14).
Basına yansıyan haberlere göre Danıştay 10. Dairesi Mayıs 2023'te yönetmeliğin 10, 12, 13 ve 14. maddeleri dahil bir dizi hükmünün yürütmesini durdurdu. Bu yüzden yukarıdaki ayrıntıları, 48 ve 24 saatlik süreler dahil, yürürlükteki kurallar olarak değil, şikâyet dosyasını hazırlarken yararlanılacak bir çerçeve olarak okuyun. Yürürlükteki dayanak, 7416 sayılı Kanun'la değişik 6563 sayılı Kanun'un 9/3 maddesidir ve kanunda saatle belirlenmiş bir süre yoktur. Kasım 2026 itibarıyla durdurma kararının kaldırıldığına dair yayımlanmış bir bilgiye rastlamadık; güncel durumu avukatınızla teyit edin.
Paralel ithalat yapılan pazarlarda bu itiraz düzeni özellikle önemlidir: satıcı ürünün sizin ya da izninizle piyasaya sunulan bir ürün olduğunu belgelerse, SMK 152. maddedeki hakkın tükenmesi ilkesi gündeme gelir.
Gümrük koruması nasıl işler?
Ticaret Bakanlığı'nın fikri mülkiyet hakları sık sorulan sorular sayfasına göre başvuruyu hak sahibi ya da yetkili temsilcisi, Bakanlığın Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Programı üzerinden elektronik imza ve T.C. kimlik numarasıyla yapar; kâğıt başvuru kabul edilmez. Başvuru temsilci aracılığıyla yapılıyorsa temsil yetkisini gösteren belge sisteme yüklenir. Kabul edilen başvuru, başvuru tarihinden itibaren en fazla bir yıl geçerlidir.
Eşya durdurulduğunda hak sahibinin on iş günü içinde yetkili mahkemede dava açıp ihtiyati tedbir kararı alması ve bunu gösteren belgeyi gümrük idaresine sunması gerekir; haklı mazerette gümrük idaresi bu süreyi en fazla on iş günü uzatabilir, çabuk bozulan eşyada süre üç iş günüdür ve uzatılamaz. Başvuru yoksa ve açık delil varsa gümrük idaresi eşyayı üç iş günü süreyle re'sen alıkoyabilir. Belirli koşullarda dava açılmadan kolaylaştırılmış imha da mümkündür; masraflar hak sahibine aittir.
Türk mahkemesinden ne istenebilir?
SMK 149. madde; tecavüzün tespitini, muhtemel tecavüzün önlenmesini ve süren tecavüzün durdurulmasını, tecavüzün kaldırılmasını ve maddi ve manevi zararın tazminini, ihlal eden ürünlere ve yalnızca bunların üretiminde kullanılan araçlara el konulmasını, gerektiğinde bunların şeklinin değiştirilmesini ya da imhasını isteme imkânı verir. 159. madde ihtiyati tedbir yolunu açar; 30. maddedeki ceza yolu şikâyete bağlıdır. Davalara fikri ve sınai haklar mahkemeleri, bulunmayan yerlerde asliye mahkemeleri bakar (SMK 156).
Kim ne yapar?
| Rol | Kim | Ne yapar |
|---|---|---|
| Tespit ve kanıt | Online marka izleme platformları | Pazaryeri, sosyal medya, reklam ve alan adlarını izler; bulguyu belgeler ve raporlar |
| Ürünün kendisinde kanıt | Ürün doğrulama ve seri kod sağlayıcıları | Gerçek ürünü sahtesinden ayıran işareti ya da kodu ürüne ekler |
| Hukuki değerlendirme ve işlem | Marka vekilleri ve avukatlar | Yolu seçer; ihtarname, gümrük başvurusu ve davayı yürütür |
| Yayından kaldırma kararı | Pazaryerleri ve platformlar | Şikâyeti ve itirazı inceler |
| Sınırda koruma | Gümrük idareleri | Başvuru üzerine ya da re'sen eşyayı alıkoyar |
| Karar | Fikri ve sınai haklar mahkemeleri | Tecavüz, tedbir ve tazminat |
Spectrace bu tablonun neresinde durur?
Bu rehberi yazan Spectrace, İstanbul merkezli bir marka koruma ve ürün doğrulama şirketidir ve ürünleri tablonun ilk iki satırında yer alır. Authex, pazaryerleri, sosyal medya, reklamlar ve alan adlarında markanın izinsiz kullanımını tespit eden, kanıtını toplayan ve raporlayan bir online marka izleme platformudur; her ihlal için kanıt dosyasını ve platform şikâyeti için bir taslağı hazırlar, şikâyeti iletme kararını ve gönderimi markanın ekibi ya da avukatı yapar. Grafex ambalaj tasarımına görünmez bir dijital imza ekler, Tagvex her ürüne ya da partiye kopyalanmaya dirençli bir kod verir; test alımıyla gelen ürün akıllı telefonla doğrulanır. Authex'in hazırladığı kanıt dosyasını ve şikâyet taslağını, markanızı Türkiye'de temsil eden hukuk bürosu inceleyip kullanabilir.
Sık sorulan sorular
Türk avukatı olmadan pazaryerine şikâyet yapılabilir mi?
6563 sayılı Kanun şikâyet hakkını hak sahibine tanır ve şikâyetin avukat aracılığıyla yapılmasını şart koşmaz. Ancak şikâyetin bilgi ve belgeye dayanması gerekir; bu da pratikte TÜRKPATENT tescil belgesi ve düzenli bir kanıt dosyası demektir; itiraz ve sonraki adımlar da kısa sürede hukuki bir değerlendirme gerektirir. Bu yüzden baştan yerel bir vekille çalışmak daha güvenli yoldur.
İzinsiz ithal edilen orijinal ürünün satışı sahtecilik midir?
Her durumda değildir. SMK 152. maddeye göre hak sahibi ya da onun izniyle piyasaya sunulan ürünlerle ilgili sonraki fiiller hakkın kapsamı dışında kalır; ürün değiştirilmiş ya da kötüleştirilmişse durum değişir. Bu ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir.
Gümrük başvurusu ne kadar süre geçerlidir?
Ticaret Bakanlığı'na göre kabul edilen başvuru, başvuru tarihinden itibaren en fazla bir yıl geçerlidir.
Online izleme ilanları kaldırır mı?
Online izleme ilanı tespit eder, belgeler ve şikâyet taslağını hazırlar. Şikâyeti markanın ekibi ya da avukatı iletir; kaldırma kararını platform verir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlıkta Türkiye'de yetkili bir marka vekili ya da avukattan destek alınmalıdır.
Kaynaklar
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (madde 18, 29, 30, 149, 152, 156, 159, 160)
- 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (madde 9)
- Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik (madde 12, 13, 14)
- Webrazzi (haber), E-ticaret yönetmeliğinde Danıştay tarafından yürütmesi durdurulan maddeler, 10.05.2023
- Ticaret Bakanlığı, Fikri Mülkiyet Hakları: sık sorulan sorular
- WIPO, Madrid Protokolü taraf ülkeleri


