OECD ve EUIPO 2025 Verileriyle Sahte Ürün Ticaretinin Boyutu

OECD ve EUIPO'nun 2025 raporuna göre küresel sahte ürün ticareti 467 milyar dolar. Rakamlar, ölçüm yöntemi, gönderi biçimi, Türkiye'nin yeri ve AB'nin 2025 alıkoyma verisi.

OECD ile Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi'nin (EUIPO) 2025'te yayımladığı "Mapping Global Trade in Fakes 2025" raporuna göre küresel sahte ürün ticareti 2021'de yaklaşık 467 milyar ABD dolarıydı; bu, dünya ithalatının yüzde 2,3'ü. Rapor, iki kurumun bu alandaki serisinin dördüncüsü. Aşağıda rakamların nasıl üretildiğini, öne çıkan bulguları ve Türkiye'ye ilişkin ayrıntıları topladık. Yazının sonuna EUIPO ile Avrupa Komisyonu'nun AB'de 2025'te alıkonan taklitlere ilişkin verisini de ekledik.

Rapor neyi, nasıl ölçüyor?

Rapor, erişilebilen en güncel küresel gümrük el koyma verilerine, yani 2021 yılına dayanıyor. Yöntem ilk olarak 2008'de OECD tarafından geliştirildi ve sonraki yıllarda iki kurum tarafından iyileştirildi. BM Comtrade dış ticaret istatistikleri; Dünya Gümrük Örgütü, Avrupa Komisyonu Vergilendirme ve Gümrük Birliği Genel Müdürlüğü ile ABD Gümrük ve Sınır Koruma ve ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza birimlerinden gelen el koyma verileriyle birleştiriliyor. Buradan her ülkenin sahte ürün ihraç etme eğilimi ve her ürün grubunun sahteciliğe açıklığı istatistiksel olarak tahmin ediliyor; sonuçlar uygulayıcı kurumlardan ve sektörden uzmanlarla yapılan görüşmelerle destekleniyor.

Bu yöntemin iki sonucu var. Birincisi, tahmin uluslararası ticaret istatistiklerine ve gümrük el koymalarına dayandığı için sınır ötesi ticarete konu olan sahte ürünleri ölçüyor; bir ülkede üretilip aynı ülkede satılan sahte ürünü yakalamıyor. İkincisi, el koyma verisi uygulayıcı kurumların öncelik ve kaynaklarından etkileniyor. Rapor, fikri mülkiyet ihlali içeren ürünlerin gümrükte ve diğer uygulayıcı kurumlarda görece düşük öncelik taşıdığını, bu kurumların çok sayıda rakip öncelik karşısında çoğu zaman yeterli kaynaktan yoksun kaldığını not ediyor. Tahminin dayandığı veri, kurumların ne kadarına el koyabildiğine bağlı.

Öne çıkan rakamlar

  • 2021'de küresel sahte ürün ticaretinin değeri yaklaşık 467 milyar ABD doları; dünya ithalatının yüzde 2,3'ü.
  • 2019 için yapılan tahmin 464 milyar dolar ve yüzde 2,5 idi.
  • AB'ye yönelik sahte ürün ithalatı 117 milyar dolar (raporda 98,9 milyar avro); AB ithalatının yüzde 4,7'si.
  • Sahtecilik 96 ürün kategorisinin yaklaşık 50'sinde görülüyor. Giyim, ayakkabı, deri ürünler ve elektronik en çok hedef alınan gruplar; el konulan ürünlerin değeri içinde en yüksek payı saatler ve ayakkabılar alıyor.

Payın yüzde 2,5'ten yüzde 2,3'e inmesi sorunun küçüldüğünü göstermiyor. Rapor, pandemi sonrasında ticaretteki büyümenin önemli kısmının hammaddelerden geldiğini, sahteciliğin yoğunlaştığı mamul ürünlerde aynı artışın yaşanmadığını belirtiyor. Pay, payda büyüdüğü için düştü; sahte ticaretin mutlak değeri ise arttı.

Türkiye raporda nerede duruyor?

Rapora göre Çin ve Hong Kong, 2020 ve 2021'de el konulan sahte ürünlerin başlıca menşe ekonomileri olmayı sürdürdü; el konulan değerin yüzde 47'si Çin'den, yüzde 27'si Hong Kong'dan geldi. AB'ye yönelik el koymalarda ise sıralama Çin, Türkiye (yüzde 22) ve Hong Kong (yüzde 12) şeklinde. Raporda Türkiye'ye ilişkin iki ayrıntı daha var. Türkiye'nin el konulan sahte ürünlerin toplam değeri içindeki payı 2021'de 2020'ye göre geriledi; aynı dönemde Çin ve Hong Kong'un payı arttı. Rapor ayrıca Türkiye'nin menşe ülkeler arasındaki yerini kısmen coğrafi konumuna ve modern lojistik altyapısına bağlıyor; aynı özellikler ülkeyi transit sahte ürün hareketleri için de elverişli kılıyor. Giyimde menşe ülkelerin dünyaya yayıldığı, Bangladeş, Lübnan, Suriye ve Türkiye'nin önemli kaynaklar olma olasılığının yüksek görüldüğü belirtiliyor.

Bu tablo Türk üreticiyi iki yönden ilgilendiriyor: kendi markasının yurt içinde taklit edilmesi ve ihracat pazarında "Türkiye çıkışlı" ürüne duyulan güven. İkincisinde ürünün gerçekten üreticiden çıktığını alıcıya gösterebilmek, ihracat görüşmesinde somut bir dayanak olur.

AB'de 2025'te ne kadar taklit alıkonuldu?

OECD-EUIPO raporu 2021 yılına kadar uzanan küresel bir tahmin. Daha güncel bir gösterge, EUIPO ile Avrupa Komisyonu'nun AB'de alıkonan taklitlere ilişkin yıllık raporu. 2025 verisine göre:

  • AB sınırında ve AB iç pazarında 196 milyondan fazla taklit ürün alıkonuldu; tahmini perakende değerleri 6,3 milyar avro. Rapor iki rakamı da serinin en yüksek değerleri olarak veriyor. 2024 için yayımlanan rakamlar 112 milyon ürün ve 3,8 milyar avroydu.
  • Bunun 42,1 milyon ürünü ve yaklaşık 2,0 milyar avroluk kısmı AB sınırında gümrükte, 175 milyondan fazla ürünü ve 4,6 milyar avroluk kısmı iç pazarda alıkonuldu. Sınırdaki artışın ana nedeni, tek seferde alıkonan 16 milyon tütün ürünüydü.
  • AB sınırında alıkonan ürünlerin yüzde 40,77'si Çin'den, yüzde 18,63'ü Türkiye'den, yüzde 5,70'i Hong Kong'dan geldi. Türkiye'den gelenlerin yüzde 29,41'i ambalaj malzemesi, yüzde 27,34'ü giyim, yüzde 21,64'ü etiket ve çıkartmaydı.
  • Sınırda alıkonan taklitlerin değeri, AB'ye yönelik sahte ithalat için 2021'de tahmin edilen 99 milyar avronun yaklaşık yüzde 0,43'üne denk geliyor.

Buradaki ülke, eşyanın AB'ye geldiği ülkedir; ürünün nerede üretildiğini ya da hangi markayı taklit ettiğini tek başına göstermez. Verinin AB'ye satan Türk markaları için anlamını ve AB gümrüğüne müdahale talebini AB gümrüğü verisi yazısında ayrıntılı anlattık.

Sahte ürün hangi yoldan taşınıyor?

Operasyon açısından en dikkat çekici bulgu gönderi biçimindeki değişim:

  • 2020-21 döneminde gümrük el koymalarının yaklaşık yüzde 60'ı posta gönderilerinde gerçekleşti; ekspres kargo yüzde 17, hava kargo yüzde 13 ile izledi.
  • Posta gönderileri el konulan değerin ise yalnızca yüzde 18'ini oluşturuyor. Deniz yolu, el koyma sayısının yüzde 2'sini oluşturmasına rağmen değerde aynı payı alıyor.
  • 10'dan az ürün içeren gönderilerin el koymalar içindeki payı 2017-19'daki yüzde 61'den 2020-21'de yüzde 79'a çıktı.

Rapor, düşük değerli ticaret sayılan küçük paketlerin sıkı incelemeden kaçtığını, içerik tanımlarının çoğu zaman belirsiz olduğunu ve bu biçimin pandemiden sonra pazaryeri alışverişleriyle birlikte yaygınlaştığını vurguluyor.

Üretim de hedef pazara yaklaşıyor. Parçaların ya da ambalajların ayrı ayrı ithal edilip varış pazarında veya yakınında birleştirilmesi tespiti zorlaştırıyor. Rapor, denetimin görece sınırlı olduğu serbest bölgelerin bu eğilimde önemli rol oynadığını, Tuna Nehri gibi uluslararası su yollarının da kullanıldığını belirtiyor.

Hangi sahteler tehlikeli?

Sahte ürün hiçbir güvenlik testinden geçmez; bir sorun çıktığında hesap verecek sorumlu bir şirket de yoktur. Rapor ilaç, kozmetik, gıda ve oyuncağı özellikle riskli kategoriler olarak sayıyor ve AB'ye yönelik sahte ithalatta otomotiv yedek parçası ve ilaç gibi tehlikeli ürünlerin varlığını endişe verici buluyor.

Sektör düzeyinde kayıp ne kadar?

Küresel rakamın sektörlere yansıması için EUIPO'nun 2024'te yayımladığı çalışmaya bakılabilir. 2018-2021 verilerine dayanan çalışmaya göre sahtecilik nedeniyle AB'de giyim sektörü yılda ortalama yaklaşık 12 milyar avro (satışların yüzde 5,2'si), kozmetik sektörü 3 milyar avro (yüzde 4,8), oyuncak sektörü 1 milyar avro (yüzde 8,7) satış kaybediyor. EUIPO üç sektördeki toplam kaybı yıllık 16 milyar avro ve yaklaşık 200 bin istihdam olarak veriyor; yalnızca kozmetikteki istihdam kaybı yaklaşık 32 bin kişi. En büyük satış kayıpları Almanya, Fransa, İtalya, İspanya ve Avusturya'da, toplamda yaklaşık 8 milyar avro düzeyinde.

Bu tahminler ekonometrik modellere dayanıyor: modeller, tüketici anketleri, sınırda alıkonan ürünler ve ilgili suç kayıtları gibi sahtecilik göstergelerinin satış eğilimlerini nasıl etkilediğini ölçüyor. Rakam, modelden türetilmiş bir tahmin olarak okunmalı; doğrudan sayılmış bir kayıp sayılmamalı.

Veriden üreticiye çıkan pratik sonuçlar

  1. Sınırda yakalanma olasılığı düşüyor. Sahte ürün çok sayıda küçük gönderiyle hareket ettiğinde gümrükte yakalanma ihtimali azalır. Markanın kendi pazarlarında ve kanallarında görünürlük kurması gerekir.
  2. İlan, paketten önce gelir. Küçük paket trafiğini besleyen pazaryeri ve sosyal medya ilanlarını izlemek, sorunu kaynağa daha yakın bir noktada yakalar.
  3. Ambalaj ayrı taşınıyor. Yerelleştirmede ambalajın ayrı ithal edilmesi, ambalajın kendisinin doğrulanabilir olmasını önemli kılar.
  4. Riskli kategoride doğrulama sahaya iner. İlaç, kozmetik, gıda, oyuncak ve yedek parçada bayinin ve son kullanıcının ürünü doğrulayabilmesi bir güvenlik konusudur.
  5. Kayıt işbirliğinin malzemesidir. Rapor uygulayıcı kurumlar, hak sahipleri ve posta ile nakliye dahil aracılar arasında daha iyi koordinasyon ve bilgi paylaşımı çağrısında bulunuyor. Paylaşılabilecek şey, markanın belgelenmiş ve düzenli tuttuğu tespit kayıtlarıdır.

Spectrace'in araçları

Grafex, mevcut ambalaj tasarımına gömülen ve mevcut hatta basılan görünmez bir imzayla ambalajı doğrulanabilir kılar; imza kopyalanmaya dirençlidir ve imzayı taşımayan kopya ambalaj doğrulamadan geçmez. Tagvex, her ürüne ya da partiye verilen tekil numara ve el değiştirme kaydıyla kopyalanan kodu tekrarlanan ya da beklenmedik okuma olarak gösterir. Authex pazaryerleri, sosyal medya, reklamlar, alan adları ve uygulama mağazalarındaki ihlalleri kaynak bağlantısı ve zaman damgasıyla belgeler ve ekiplerin süreci takip etmesini sağlar. Grafex ve Tagvex'te doğrulama akıllı telefonla yapılır.

Kaynaklar

sahte ürünoecdeuipomarka korumagümrük

Görüşme talebi

Ürününüz için doğru çözüm, ihtiyaç analiziyle belirlenir.

İlk görüşmede ürün, satış kanalları ve karşılaşılan riskler değerlendirilir; bu değerlendirmeye uygun doğrulama yöntemi önerilir.

Görüşme talep edin